Opinie

    • Roel van Duijn

‘Macedonië’ wordt het spannendste referendum sinds de Brexit

De naamswijziging van ‘Macedonië’ naar ‘Noord-Macedonië’ is bijna een feit, maar een obstakel ligt nog op de loer, voorspelt .
Griekse nationalisten demonstreren in Thessaloniki tegen de deal tussen Griekenland en Macedonië over de naamswijziging. Giannis Papanikos / AP

Twintig jaar geleden hoorde ik op mijn reizen in Macedonië dat er in Noord-Griekenland ook Slavische Macedoniërs zouden wonen, maar daar niet als zodanig erkend werden. Zo ontmoette ik in het Griekse grensstadje Florina, in de drielandenstreek bij Albanië, een man die mij eerst deed denken aan een Nederlandse homo in de jaren vijftig. In de kast, niet door zijn seksuele maar voor zijn etnische identiteit. Hij, Pavlos Voskopoulos, had op zolder de liefdesbrieven gevonden van zijn ouders die tot zijn verrassing geschreven waren in een vreemde taal. „Ik wist niet wat ik zag!” Hij keek mij met grote ogen aan. „Ik kon het niet lezen. Mijn moeder vertelde me dat het Macedonisch was, de taal van hun jeugd die al sinds de Griekse dictator Metaxas in de jaren dertig verboden was.”

De brieven waren als een tweede geboorte. Hij had altijd gedacht dat hij Griek was, maar hij bleek Slavische Macedoniër te zijn! Hij was gaan navragen en wat bleek? Een aanzienlijke minderheid van de bewoners van de Griekse provincie Macedonië heeft een Slavische achtergrond, tot in Thessaloniki toe. Deze mensen durven al sinds lang door het strenge verbod op hun taal die niet te spreken, of hebben, zoals Pavlos, nooit geweten dat dit de taal van hun (groot)ouders was. Hij ontdekte ook dat zijn stad vroeger niet Florina, maar Lerin heette. De Slavisch-Macedonische naam die door de Grieken, sinds hun verovering van dit gebied in 1912, weggepoetst was. Soldaten in Griekse klederdracht houden in Florina de wacht.

Lees ook: Macedonië heet straks waarschijnlijk ‘Noord-Macedonië’

Pavlos kwam uit de kast en begon een actie voor Slavisch-Macedonisch cultuurherstel. Maar het Huis van de Macedonische Cultuur dat hij stichtte werd in brand gestoken door Griekse nationalisten. Onderwijs in de Macedonische taal werd door de Griekse overheid gesaboteerd, ook nadat hij een zaak bij het Europees Hof gewonnen had.

In 2003 publiceerde ik een boek over Macedonië waarin ik optimistisch voorspelde dat het hartland van de Balkan over tien jaar wel lid van de NAVO en de Europese Unie zou zijn. Maar ik onderschatte het Griekse nationalisme, dat de naam ‘Macedonië’ van het buurland niet duldt en daarom deze ontwikkeling blokkeerde.

Tot nu. Ineens is Florina-Lerin wereldnieuws. In dit onaanzienlijke stadje is een historisch vredesakkoord gesloten, onder de ogen van mijn vriend Pavlos. De Griekse premier Tsipras en zijn Macedonische collega Zaev hebben de nationalistische twistappel opgeruimd. Het land zal voortaan Noord-Macedonië heten en dan staat Griekenland de toegang van ‘Macedonië’ tot de twee westerse verdragsorganisaties niet langer in de weg. Sensationeel, dwars tegen het overal oprukkende nationalisme in. Ik heb Pavlos een felicitatie gestuurd.

Rusland is er alles aan gelegen om toetreding van Macedonië tot EU en NAVO tegen te houden

Maar misschien weer te optimistisch. Want zal de afspraak van Florina-Lerin werkelijkheid worden? Voorwaarde is dat de uitslag van een referendum in Macedonië de naamswijziging ondersteunt.

Dat zal in september gehouden worden. En dit keer zal niet Griekenland, maar Rusland het obstakel voor samenwerking op de Balkan blijken. In Griekenland zijn al Russische agenten het land uitgezet omdat zij sinds 2008 de toenadering tussen de twee landen in de weg hebben gezeten. Zo lang zijn Russische diplomaten en spionnen ook in Macedonië actief om de afspraak verdacht te maken.

Rusland is er alles aan gelegen om toetreding van Macedonië tot de westerse organisaties tegen te houden. De Russische geheime dienst is in volle actie om met nepnieuws, propaganda en omkopingen de Macedoniërs tot een destructief ‘Nee’ te bewegen. Die uitslag zou tot langdurige stagnatie in de verhoudingen op de Balkan leiden en Pavlos en de zijnen terug in de kast drijven. Winnen Rusland en de populisten óf de vernieuwende samenwerkers?

Let op, dit wordt het spannendste referendum sinds de Brexit.

    • Roel van Duijn