Opinie

    • Caroline de Gruyter

Trump en de Duitse kwestie

Donald Trump wil dat Duitsland in bepaalde opzichten meer op Amerika gaat lijken. Hij wil dat het militaristischer wordt en meer (Amerikaanse) wapens koopt. Hij tart de Duitsers zo met zijn importheffingen, dat zij op een dag van zich af moeten bijten. Machtspolitiek denken zal, net als in de Verenigde Staten, meer greep krijgen op ’s lands economie. Ten slotte dwingt Trump de Duitsers om nationalistischer te worden en meer bilateraal te opereren. Ze hebben weinig keus: hij ondermijnt internationale verdragen en instituties waarin zij decennialang hebben geïnvesteerd.

Een meer militaristisch Duitsland. Een nationalistisch, minder multilateraal Duitsland. Een Duitsland dat zich weer als machtsstaat gedraagt. Kan Europa zo’n Duitsland aan?

De naoorlogse orde in Europa draait om containment van Duitsland. De essentie van Europese integratie is dat Duitsland nooit meer dominant mag worden op het continent – want die dominantie eindigt altijd in een oorlog met Frankrijk. De Europese Unie en de NAVO hebben remmen op Duitsland gezet. Militaire, economische en politieke remmen. Na de Eerste Wereldoorlog werden die remmen ook geïnstalleerd, maar toen deden de winnaars dat. De Duitsers werden als verliezer behandeld, en zo vernederd dat ze na 1919 weer begonnen met de opbouw van wat in de jaren dertig zou uitgroeien tot een verschrikkelijke oorlogsmachine.

Om herhaling te voorkomen, werd na de Tweede Wereldoorlog een systeem opgetuigd met economische regels. Die golden voor allen. Dat depolitiseerde en temperde problemen tussen Europese landen die vroeger militair konden escaleren. De VS speelden hierin een belangrijke rol door de Europese defensie grotendeels voor hun rekening te nemen. Een gedemilitariseerd Duitsland kwam de Amerikanen (en de Fransen!) goed uit. Maar ook voor de Duitsers was het een godsgeschenk. In de geopolitieke luwte bouwden ze hun verzorgingsstaat en werden ze een open, kosmopolitisch land. Een land van ingenieurs en autoverkopers.

Nu wijzigt Amerika het contract. Trump wil alleen Europese landen die hem behagen, militair blijven dekken – zoals Polen en Estland. Hij doet dit bilateraal. Duitsland, die „freerider”, behaagt hem helemaal niet. Integendeel, hij richt al zijn gram op Duitsland.

Maar als Trump het naoorlogse pact met Duitsland verandert, kan Duitsland niet op de oude voet verder. „Freeriding is een essentieel bestanddeel geworden van de Duitse nationale identiteit,” schreef de Duitse politiek analist Hans Kundnani eens. Dat maakt het moeilijk om het roer nu radicaal om te gooien. Volgens Kundnani is er maar één manier waarop Duitsland zichzelf kan blijven: als de EU de Amerikaanse rol min of meer overneemt. Maar dan zou Europa een politieke en militaire macht moeten worden die autonoom beslissingen kan nemen. Alleen dan kan Duitsland in de luwte blijven en een postmodern, antimilitaristisch land blijven.

De kans dat dit gebeurt, is klein. Veel Europese landen zijn niet in de stemming om de EU meer macht te geven. Zeker niet als het gaat over veiligheidszaken, buitenlandse politiek en defensie. Landen waar partijen met een nationalistische, mercantilistische agenda die lijkt op die van Trump de politiek níét domineren (direct of indirect), zijn misschien bereid wat stapjes zetten. Maar dat is onvoldoende.

Duitsland heeft geen plan B. Als het meer militaristisch, geo-economisch en nationalistisch wordt, krijgt het heel Europa over zich heen. In de EU blijft het woord Alleingang taboe. Maar doet het niets, dan is het ook niet goed. Een zwak Duitsland is een zwak Europa, waarin Rusland, Turkije en China iedereen tegen iedereen zullen uitspelen.

De Europese oplossing is verreweg de beste. Jammer dat zo weinig Europese politieke leiders erin geloven.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.
    • Caroline de Gruyter