Özil staat niet alleen in zijn frustratie

Turks-Duitse voetballers

Bij een multiculturele Berlijnse club begrijpen ze Mesut Özil al te goed. „Wanneer zullen we als volwaardige burgers meetellen?”

Training van Onder 19-team van de Berlijnse voetbalclub BAK 07, afgelopen week. Foto Gordon Welters

Niet overal in Duitsland kwam het zondagavond als een verrassing dat topvoetballer Mesut Özil brak met het Duitse nationale elftal – vanwege racisme en gebrek aan respect. Bij de multiculturele Berlijnse voetbalclub BAK 07 hadden ze het al lang zien aankomen.

„We voelen ons net als Özil. Hij heeft naar ons hart gesproken”, zegt Burak Isikdaglioglu (31), hoofd van de jeugdopleiding. „Özil staat niet alleen.” In een stukje schaduw aan de rand van het trainingsveld bevestigen een paar van zijn pupillen dat.

„Özil heeft zo veel haat over zich heen gekregen”, zegt Hakan Gümüs (17), in het rode shirt van zijn club. Hij doelt op de aanhoudende kritiek op Özil vanwege het feit dat hij in mei op de foto ging met de Turkse president Erdogan. „Het ging maar door, niet normaal.”

„De schuld van de Duitse afgang op het WK werd alleen op hém geschoven”, zegt zijn ploegmaat Kerem Arinc, ook 17. „Daarom was dit een hele menselijke reactie.”

Lees ook over #MeTwo: Duitse twitteraars delen hun ervaringen met alledaags racisme

Dat Özil zijn vertrek uit de Mannschaft bekendmaakte in een vlammende aanklacht tegen discriminatie en racisme, is bij veel Turkse Duitsers goed gevallen. „Ik ben een Duitser als we winnen, maar een immigrant als we verliezen”, schreef Özil. Die frustratie herkennen velen.

„Hier in Berlijn valt het wel mee, dit is een gemengde stad”, zegt Arinc. „Maar als we bijvoorbeeld in Saksen spelen, stuiten we vaak op racisme van spelers, ouders of trainers. We worden uitgescholden als buitenlanders. Maar we voelen ons Duits. Je probeert je voor die hatelijkheden af te sluiten, je niet uit je evenwicht te laten brengen. Maar dat lukt niet altijd.”

Berliner Atletik-Klub 07, zoals de naam voluit luidt, heeft veel leden met een migratieachtergrond. Dertig nationaliteiten zijn vertegenwoordigd bij de club, die gevestigd is in de volkswijk Moabit, ten noorden van het Hauptbahnhof. De grote diversiteit blijkt als tegen half zeven de zon langzaam aan kracht begint te verliezen en de training begint. Over het veld schallen namen als Hakan, Abdul, Gerhard, Malik, Theo, Tamer …

Salonfähig racisme

„Özil is nu een held voor veel Turkse Duitsers”, zegt Burak Isikdaglioglu, van de jeugdopleiding. In zijn kantoortje in het kleine stadion van de club legt hij uit hoe hij het racisme de afgelopen jaren heeft zien veranderen. „Het zijn niet meer de herkenbare neonazi’s met kaalgeschoren koppen die ons van de tribunes toebrullen. Daar worden clubs tegenwoordig voor bestraft.

„Maar er is een salonfähig soort racisme, ook giftig, maar minder makkelijk herkenbaar. De trainer van een ploeg waartegen we speelden zei eens tegen me dat wij terug naar ons land moesten. Toen ik antwoordde: ‘Ben je een nazi ofzo?’ werd ík geschorst, hij ging vrijuit.”

Al jaren kaarten we dit soort problemen op allerlei manier aan, zegt Isikdaglioglu. „Maar er is te weinig mee gedaan. We hebben een fundamentele verandering nodig. Om te beginnen zou de voorzitter van de voetbalbond geen ex-politicus moeten zijn, zoals nu, maar iemand die voortkomt uit de basis, die de voetbalwereld kent en weet hoe multicultureel veel clubs allang zijn.”

Dat Özil kritiek kreeg voor de Erdogan-foto was niet het probleem, zegt Isikdaglioglu. „Kritiek moet altijd mogelijk zijn. Maar als het wekenlang doorgaat, en zich steeds alleen op één iemand richt, dan wordt het Turken-bashing. Daarin zijn de media echt te ver gegaan. Özil is ook een mens.”

Bitter teleurgesteld is hij dat andere spelers en bondscoach Löw niet pal voor Özil zijn gaan staan. „Beschamend. Özil werd de zondebok voor de uitschakeling op het WK. De reactie van bondskanselier Merkel vond ik goed: ze prees Özil als een goede speler en zei dat zijn beslissing gerespecteerd moet worden.”

Lees ook: Dat de Turks-Duitse voetballer Mesut Özil poseerde met de Turkse president getuigt van weinig realiteitszin, schrijft Froukje Santing.

De voorzitter van BAK 07, ondernemer Mehmet Ali Han, schreef op de website van de club een commentaar op de zaak-Özil. De problemen die Özil aankaart „zijn iedere dag deel van ons leven. Steeds weer moeten we ons voor het een of ander rechtvaardigen, ons van een gebeurtenis distantiëren of juist ergens solidair mee zijn. En meestal gaat het niet om onze bijdrage aan het debat, men wil dat we onze loyaliteit aan de Bondsrepubliek tonen.

„Eerst waren we gastarbeiders, toen buitenlanders, nu burgers met een migratieachtergrond. Wanneer zullen we als volwaardige burgers meetellen?”

Özil schreef zondag dat hij twee harten heeft, een Turks en een Duits hart. Clubvoorzitter Han sluit daarbij aan: „De cultuur waaruit we voortkomen en ons geloof zullen we nooit verloochenen. In onze democratie kunnen we daaraan vasthouden en tegelijk loyale burgers zijn. Vraag nooit aan een zebra of hij zwart of wit is.”

De ogen van miljoenen kinderen en jongeren moeten weer oplichten, besluit hij zijn betoog, „als ze het veld oplopen met de droom ooit voor het Duitse elftal te mogen spelen.” Buiten in de avondzon, op het oefenveld van BAK 07, werken de 17-jarigen zich in het zweet.

    • Juurd Eijsvoogel