Opinie

    • Marike Stellinga

De klussers van de nieuwe economie

Die nieuwe economie waarin binnen de kortste keren een goedkope taxi voor je neus staat en je maaltijd snel bezorgd wordt, is heerlijk voor consumenten. Maar is die ook heerlijk voor de mensen die erin werken? Zijn de mannen en vrouwen die op hun fiets stappen met een pizza in hun rugzak of chauffeur op afroep zijn, genoeg beschermd?

Die vraag wordt in het Westen door rechters en politici steeds vaker met ‘nee’ beantwoord. Deze week wees een Nederlandse rechter naar de regering: als er nieuwe, ongewenste arbeidsverhoudingen ontstaan in de ‘platformeconomie’, dan „zal de wetgever maatregelen moeten treffen”. De rechter deed uitspraak in de zaak die maaltijdbezorger en fietskoerier Sytze Ferwerda aanspande tegen Deliveroo, omdat hij vond dat hij geen zzp’er is maar een werknemer. De rechter zag hem wel degelijk als zzp’er. Hij was er willens en wetens mee akkoord gegaan en hij had veel vrijheid om werk te weigeren.

In het Verenigd Koninkrijk kiezen rechters opvallend vaak de kant van de gig workers, zoals ze daar genoemd worden. Een loodgieter die willens en wetens akkoord was gegaan met een contract als zelfstandige was volgens de hoogste Britse rechter toch een werknemer. Een groep koeriers voor bezorgbedrijf Hermes ook, net als twee chauffeurs van taxi-app Uber.

De oordelen van Britse rechters vallen niet een op een met Nederland te vergelijken omdat het Britse arbeidsrecht een tussenvorm kent tussen een zzp’er en een werknemer: een zogenoemde worker die alleen basale rechten heeft als het minimumloon en vakantiegeld. De Britse rechters vinden dat de gig workers workers zijn en geen werknemers met alle rechten zoals wij ze kennen. Bovendien zijn de uitspraken telkens uniek. Zo won Deliveroo een zaak in het VK vanwege een bepaling die ook in Nederland in de contracten staat: als een gig worker iemand anders zijn klus mag laten uitvoeren is hij een zzp’er. Door alle uitspraken zullen werkplatforms als Uber en Deliveroo waarschijnlijk nog preciezer worden in de contracten die ze sluiten.

Lees ook: Waarom hebben fietskoeriers toch die reuzenrugzakken?

Is hier nou wel of geen probleem? Wat mij betreft wel. De kluswerkers krijgen vaak alle risico’s op hun bord zonder dat ze voldoende onderhandelingsmacht en ondernemersmacht hebben om echt zelfstandig te zijn, betoogden experts in een hoorzitting eind vorig jaar in de Tweede kamer.

Het Britse Deliveroo en het Amerikaanse Uber doen veel meer dan alleen bemiddelen tussen een klant en een chauffeur of pizzakoerier: ze bepalen de toewijzing, de prijs én de voorwaarden van het werk. De kennis over klanten is van hen. Er is een ongelijke machtsverhouding in het voordeel van Uber en Deliveroo. Een Uber-chauffeur heeft weinig mogelijkheden de vraag naar zijn dienst te vergroten, constateerde onderzoeksbureau SEO in maart in een groot onderzoek naar de kluseconomie in Nederland. Die is nog klein volgens SEO: 0,4 procent van de beroepsbevolking, ongeveer 34.000 man. De klussers zien hun gebrek aan onderhandelingsmacht en zekerheid nauwelijks als een probleem, aldus SEO. Maar als de kluseconomie groeit, kan het dat wel worden.

Wat te doen? Het arbeidsrecht aanpassen, of op een andere manier de onderhandelingsmacht van de klussers vergroten. Bijvoorbeeld door ze toe te staan samen te onderhandelen met de platforms.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.
    • Marike Stellinga