Zonnetje blijkt zon – en dat is toch minder leuk

Hitte De zon, die vuurbal, heet in Nederland ‘zonnetje’. Hoe gaat een volk van vier seizoenen om met blijvende hitte?

Animatie Tomas Schats

De verzuchtingen zwellen aan. Deze week op straat: „Het is binnen zó vies warm. Alles gaat plakken.” Op kantoor: „Ik zet denk ik mijn stretcher hier neer vannacht.” Op Twitter: „Pfff… Ik ben helemaal klaar met de hitte. Ik denk dat ik naar IJsland ga tot het over is.”

Nu is klagen gratis, maar de Nederlandse hittemoeheid blijkt ook uit het winkelgedrag. ‘Airco’ is voor het eerst ‘gratis’ voorbijgegaan als populairste zoekterm op Marktplaats.

En mensen schaffen die airco’s ook aan. De Sencor SAC MT7011C à 449 euro: uitverkocht. De Blaupunkt Smart Airco Moby Blue 1012WT van 799 euro: uitverkocht. Net als alle andere airco’s, meldt online elektronicahandel Coolblue. „Dat is niet eerder gebeurd.

Als dropjes

Lente en zomer gaan dan ook buiten hun boekje. Elk aardrijkskundeboek doceert: Nederland heeft een gematigd zeeklimaat met milde winters, koele zomers en de stelregel dat na regen zonneschijn komt en na zonneschijn regen.

De blijvende warmte en droogte brengen veel inwoners dan ook van hun à propos. NOS-weerman Peter Kuipers Munneke zag zich onlangs zelfs genoodzaakt een vlog te publiceren ter geruststelling van bezorgde burgers. Die bleken de weerredactie massaal vragen te stellen als ‘Is de zon nu op?’ en ‘Is het mooie weer nu op?’ Nee hoor, suste de weerman, het weer doet maar wat. De vragen zijn onthullend: veel Nederlanders zien zonovergoten dagen kennelijk als dropjes – als je er te veel van snoept, raken ze op.

Twitter avatar PKuipersMunneke PeterKuipersMunneke Leidt droogte tot meer droogte? Is het mooie weer nu bijna op? #zomer #zon #droogte #vakantie #camping Uitleg hier: https://t.co/cGT0c8R9dx

Het weer, de wind, de zon: ze bepalen de sfeer op de hele aardbol, maar voor Nederlanders zijn ze klein en eindig. Niet voor niets spreken we van ‘weertje’, ‘windje’ en ‘het zonnetje’. Een verschroeiende vuurbal gedomesticeerd tot lieve huisvriend.

De huisregels die we het zonnetje en het weertje opleggen zijn ongeschreven maar ze luisteren nauw: het klimaat mág uit de band springen, graag zelfs, maar slechts voor eventjes. Voortdurende extremiteit verdragen wij, volk van vier seizoenen, slecht.

Lees ook de vijf do’s en don’ts bij een hittegolf: Zet een bevroren fles water bij de ventilator en ga niet eindeloos pootjebaden

‘Tis niet leuk meer’

Houden zonnetje en weertje zich aan de regels, dan is onze dankbaarheid grenzeloos. Een week of twee – niet méér! – van ijzige vrieskou beantwoorden wij met een carnavaleske optocht naar bevroren water. Niet zonder toeval is ‘schaatsen’ de enige andere zoekterm die ‘gratis’ op Marktplaats weleens verslaat, zoals de site deze week in een bijzin meldde.

Laat het eerste lentezonnetje zich zien? Dan verplaatst de carnavalsoptocht zich naar de terrassen, de meisjes voortaan gehuld – ook deel van de landelijke klimaatafspraken – in rokje in plaats van broek.

Twee hete weken in juli? Akkoord, dan verplaatst de optocht zich naar strand en gracht, gaan we barbecuen in straten, parken en tuinen, en ontbloot menig man zijn bovenlichaam in het openbaar. Er is een consensus van genot, en er heerst een taboe op klagen.

Klagen mag pas weer – voorzichtig, verontschuldigend – als het zonnetje het te bont begint te maken. Maar dat doet het zonnetje meestal niet, want zie, daar komen de regenwolken alweer die het lekkere weertje verdrijven.

Nu dus niet. Het zonnetje schijnt sinds begin mei maar door en door en door. Zodat nu, eind juli, het taboe is opgeheven, klagen is toegestaan, en de rituele verontschuldiging („Klagen mag eigenlijk niet, maar…”) achterwege mag blijven. Een twitteraar vatte het nationale onbehagen deze week kernachtig samen: ‘Tis niet leuk meer.’ Het is niet leuk meer voor koks in strandpaviljoens die staan te bakken in keukens van tegen de zestig graden. Het is niet leuk meer in de Apenheul. Niet leuk meer voor werknemers achter heet kantoorglas, of voor verpleegkundigen met dienst.

Lees ook: Hier moet je werkgever zich aan houden als het warm is

Eén van hen, deze week: „Ik ben zooooo klaar met die godvergeten teringhitte (…) ik kan niet even rustig aan doen.” Ook niet leuk is het grote risico op blauwalg, heidebrand, bosbrand, smog en zichtbaar okselzweet. Niet leuk is het dreigende watertekort. Niet leuk is dat slapen een opgaaf is.

Inspiratiebron Australië

Hittegolven kwamen in de vorige eeuw eens in de twintig jaar voor, nu kunnen we ze „elke twee of drie jaar” verwachten, meldt het KNMI. En de hittegolven zijn ook nog drie graden warmer dan een eeuw geleden. Een zomer als deze kan in de toekomst, aldus het instituut, zomaar eens gaan gelden als koel.

De klimaat- en volksgezondheidssector wendt zich voor inspiratie inmiddels tot een land in een broeierige uithoek van de wereld: Australië – ook wel bekend als ‘sunburned country’. Dat land biedt zijn inwoners al jaren een soort buienradar voor schadelijke uv-straling: een UV-index die te downloaden is als app en gericht is op het voorkomen van huidkanker. Vorige maand, op het Eerste Congres Hitte-stress, bleek dat onder meer het KNMI en het RIVM ook willen nadenken over zo’n ‘zonkracht-actieplan’.

En KWF Kankerbestrijding voert sinds vorig jaar een zonweringscampagne gebaseerd op een slogan die elke Australiër sinds 1981 kan opdreunen: slip-slop-slap. Slip on a shirt, slop on the 50+ sunscreen, slap on a hat. Het Nederlandse equivalent, 36 jaar na dato: smeren, kleren, weren.

En zo begint Nederland de zon langzamerhand serieuzer te nemen. De zomer van 2018: toen Nederland ging beseffen dat het zonnetje, die lieve huisvriend, zich niet laat temmen.

    • Ingmar Vriesema