Recensie

Wie creatief is, valt op school buiten de boot

Boek Leraren klaagden steeds weer dat de jonge Amy, Pharrell of Dr Dre zich niet konden concentreren. Bij allen zorgde de ontdekking te kunnen zingen of een instrument spelen voor een omwenteling, blijkt uit dit nieuwe boek van de moeder van Dave Grohl.

Amy Winehouse in 2003 © The Winehouse family, Charles Moriarty, Jewish Museum

Peuter Pharrell Williams was zo onhandelbaar dat zijn oma, die voor hem zorgde, een drumstel voor hem kocht. Hij sloeg toch al de hele tijd overal op. Baby Josh Groban, nu een populaire zanger, klom bovenop een tafel om het bossa nova-ritme van het Casio-keyboard aan te zetten. En Dave Grohl, de zoon van Virginia Hanlon Grohl, was een onhandelbaar kind, tot hij een gitaar kreeg en zichzelf liedjes van Led Zeppelin leerde spelen.

Wat dit wil zeggen? Dat Williams, Groban en Grohl al jong muziek maakten. Maar ook, aldus auteur/moeder Grohl, dat sommige mensen pas aangepast kunnen functioneren als muziek een deel van hun bestaan is geworden.

Virginia Grohls zoon Dave (1969) was tot 1994 drummer van Nirvana en is nu voorman van Foo Fighters. Naar aanleiding van Dave’s problematische kinderjaren, bezocht Virginia een aantal andere rockster-moeders om ervaringen uit te wisselen. Ze publiceerde deze interviews in het boek From Cradle To Stage, met de ondertitel My son the rock star and the remarkable stories from the mothers who rocked and raised music’s greatest. Dat klinkt dweperig, maar de gesprekken met de moeders van onder anderen Amy Winehouse, Andre Young (alias Dr.Dre), Mike D. (van Beastie Boys), Geddy Lee (Rush) en Michael Stipe (R.E.M) zijn verrassend nuchter.

Virginia schrijft op relativerende toon over de verdiensten van zoon Dave (afgezien van haar opmerking dat hij de ‘Vader van het Jaar’-prijs zou moeten krijgen), en memoreert de ongerustheid van een moeder over haar musicerende kind – juist in het geval van succes. Als muzikanten in een gammel busje door Europa trekken, eten ze waarschijnlijk ongezond. Maar als ze populair worden en veel geld verdienen, is het de vraag waar die nieuwe inkomsten aan worden besteed. Virginia’s herinneringen aan Kurt Cobain (zijn moeder Wendy is niet geïnterviewd) illustreren de duistere kant van de roem.

Gebroken gezinnen

Opvallend aan de jeugdervaringen van deze muzikanten zijn de overeenkomsten. Ze waren extreem energiek, met een onuitputtelijke behoefte aan beweging en opwinding. De meesten komen uit gebroken gezinnen. Allemaal hadden ze moeite om zich aan te passen aan het schoolsysteem. Leraren klaagden steeds weer dat de jonge Amy, Pharrell of Andre zich niet konden concentreren. Door slechte cijfers en tegendraads gedrag werden ze van school gestuurd, en zwierven ze langs verschillende onderwijsinstellingen.

Bij allen zorgde de ontdekking te kunnen zingen of een instrument spelen voor een omwenteling. De leerling die op school niet stil kon blijven zitten, blijkt zich thuis uren te kunnen wijden aan een nieuw akkoord of instrument. De ongelukkige puber is plotseling tevreden.

Zo gaat het betoog van Virginia (vroeger zelf lerares) uiteindelijk niet over succes, maar over falen – van het Amerikaanse schoolsysteem. Daar is geen oog voor andere talenten dan de cognitieve. Wie sportief of creatief is, valt buiten de boot. Er zijn uitzonderingen, zoals de drie zusjes Haim, die hun exclusieve kunstschool in Los Angeles zowel in muzikale als academische richting succesvol afrondden. Maar ook hier werd uiteindelijk ‘het gesprek’ gevoerd, zoals Virginia het noemt. Het gesprek betekent: de aankondiging dat de tieners stoppen met college of school. Het is tijd om op tournee te gaan. De drie zusjes Haim stapten onder de naam HAIM in een busje en trokken de wereld rond.

Dave Grohl werd drummer bij punkband Scream toen hij zeventien was (hij had gezegd dat hij twintig was), ging van school en begon aan het leven van touren, fastfood en op de grond logeren in kraakpanden. Volgens Virginia was dat een logische stap voor haar in het onderwijs gefrustreerde zoon. Ook als hij geen wereldberoemde zanger was geworden.

Correctie 28-7-2018: in een eerdere versie van dit artikel stond dat de voorman van Rush Gedde Lee heet. Dat moest Geddy Lee zijn en is in deze versie aangepast.

    • Hester Carvalho