Opinie

    • Michel Kerres

Poetin-Trump: wat gebeurde in Helsinki, bleef in Helsinki

Heeft de top in Helsinki de wereldorde veranderd? Michel Kerres weegt harde feiten en bange vermoedens. Antwoord: we weten het niet.

We zijn elf dagen verder en de ontmoeting van de Amerikaanse president Trump en de Russische president Poetin op 16 juli is nog steeds een vraagteken. Is er in de zomerse julidagen dat Trump in Europa was, iets grandioos misgegaan? Is er wellicht iets bereikt? Of zal de top in Helsinki op den duur zelfs ‘verdampen’: wel spektakel, geen historie?

Eerst reisde Trump naar Brussel en maakte openlijk en zonder schroom ruzie met zijn NAVO-bondgenoten, om een paar dagen later ruim twee uur achter gesloten deuren en slechts in het bijzijn van tolken met de grote tegenspeler van diezelfde NAVO te spreken. Die combinatie voedde onrust en achterdocht. Wat doet de onberekenbare amateur in de diplomatie bij ‘de vijand’? Waarom spreekt Trump Poetin, met wie hij toch al een onduidelijke en verdachte relatie heeft, onder vier ogen?

Na de Helsinki-top vloog een hoge Amerikaanse gezant naar Brussel om de NAVO bij te praten. Naar verluidt maakte deze geen melding van concrete Amerikaans-Russische afspraken. „Heeft Trump zijn eigen mensen wel ingelicht?”, vraagt een diplomaat in Brussel zich anderhalve week na de top hardop af.

Woensdag legden senatoren minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo op de pijnbank. „We hebben recht te weten wat er is gebeurd”, zeiden de getergde senatoren. „De president heeft recht op privé-gesprekken”, kaatste Pompeo terug.

Lees ook Waarover spraken Trump en Poetin? Niemand die het weet

Duidelijk is dat de presidenten een rijtje actuele onderwerpen hebben afgetikt. Terrorisme, Syrië, kernwapens, de Krim, handel. Trump zou geen concessies hebben gedaan. Hij ‘gaf de Krim niet weg’, schrapte geen sancties en ook geen militaire oefeningen. Wat wél is gezegd weten we niet. Pompeo verdedigde zijn baas door erop te wijzen, dat wat er ook wordt gezegd, de VS wel degelijk optreden tegen Rusland. Een tweede Trump/Poetin top is in elk geval uitgesteld tot volgend jaar, als het Rusland-onderzoek is afgerond.

Nog even terug naar de NAVO. Daar stond alles in het teken van Trumps aanval op bondgenoten die niet genoeg uitgeven aan defensie. Trump uitte zelfs een vaag dreigement over de rol van de VS in het bondgenootschap. Een aantal Europese leiders gaf tegengas. In een parlementaire democratie kun je niet van de ene op de ander dag miljarden uitgeven, zeiden de Europeanen.

Volgens de Amerikaanse analist Ian Bremmer zou premier Rutte Trump hebben voorgehouden dat de defensie-uitgaven sinds zijn aantreden met tientallen miljarden zijn gestegen. Waarom presenteerde hij dat niet als overwinning? De RVD wil niets kwijt over het optreden van de premier. Hoe dan ook: Trump kwam naar buiten en presenteerde de miljarden als overwinning. Die miljarden waren niet helemaal zijn verdienste, maar de Europeanen gunden Trump zijn gloriemomentje.

Na afloop van de NAVO-top kreeg Europa signalen uit Washington dat het allemaal niet zo onaardig was bedoeld.

Geen waarneembare rampen dus. Met een gerust hart op vakantie dan maar? Niet helemaal. Beide toppen leerden nogmaals dat Trump en Poetin niet veel geven om het internationale stelsel van regels, normen en afspraken. Tijdens het diner van regeringsleiders op de NAVO-top zou zowel de Franse president Macron als de Canadese premier Trudeau een lans gebroken hebben voor het internationale bestel. Een wereld geregeerd door machtige mannen die zich niet aan de spelregels houden – dat is geen fraai vooruitzicht. Zeker niet voor een klein land aan zee.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.
    • Michel Kerres