Cricketheld en voormalig losbol wint verkiezingen Pakistan

Imran Khan

De overwinning leek Imran Khan donderdag niet meer te ontgaan. Maar hoe realistisch is zijn plan tegen armoede en corruptie?

Imran Khan tijdens zijn tv-toespraak van donderdag „Geen enkel land kan bloeien als het een eiland van rijken kent en een zee van armen.” FOTO AFP

De kans is groot dat Imran Khan (65), cricket-grootheid en voormalig losbol, premier wordt van Pakistan, de natie met de op een na grootste islamitische bevolking ter wereld. Al ruim twintig jaar probeert Khan, die al die tijd pleitte voor brede maatschappelijke hervormingen, regeringsmacht te verwerven.

Donderdagavond leek hem dat te gaan lukken. De winst kon hem haast niet meer ontgaan. Nadat de officiële resultaten van ruim 71 procent van de kiesdistricten waren afgekondigd had Khans Pakistaanse Beweging voor Gerechtigheid 98 zetels bemachtigd: twee keer zoveel als de directe rivaal, de Pakistan Muslim League-Nawaz. Toch bleef Khan voorzichtig. „Als ervaren sporter weet ik dat de wedstrijd pas over is als de allerlaatste bal is geworpen”, zei hij, met een verwijzing naar het in Paki-stan immens populaire cricket.

Khans programma is ambitieus, en volgens sommigen kansloos in de conservatieve Pakistaanse samenleving. Uit zijn tv-toespraak van donderdagmiddag, waarin hij nog niet de definitieve overwinning opeiste maar wel vast zijn visie voor het land uiteenzette, bleek dat hem een islamitische verzorgingsstaat voor ogen staat, zoals de profeet Mohammed die in de zevende eeuw vestigde in Medina „waar werd gezorgd voor weduwen en armen”.

Voor de tweede keer op rij kon een burgerregering haar termijn afmaken en rolden er geen tanks door de straten. Maar volgens critici bepaalt het leger nog altijd het leven in Pakistan.

Aanvoerder

Als een van Pakistans grootste cricketspelers staat Imran Khan al decennia in de publieke aandacht. Pakistan zal nooit vergeten dat hij het land, als aanvoerder van het nationale team, in 1992 wereldkampioen maakte door het Verenigd Koninkrijk te verslaan: het sterkste cricketland ter wereld en de voormalig kolonisator.

Khans mislukte huwelijken waren in het hele land voer voor smeuïge verhalen. Jemima Goldsmith, Khans eerste vrouw schreef op Twitter hoe ze zich zijn eerste verkiezingscampagne herinnerde. Ze wachtte gespannen op een telefoontje over de uitslagen. Toen Khan belde, zei hij: „Het resultaat is overweldigend!” Goldsmith hapte naar adem. „Maar wel de verkeerde kant op”, vervolgde haar man, waarna hij met zijn lage stem losbarstte in een luide lach.

Dat waren de verkiezingen van 1997, een jaar na de oprichting van Khans partij, de Pakistaanse Beweging voor Gerechtigheid (PTI). Khan kwam destijds niet in de buurt van enige serieuze vertegenwoordiging in het Pakistaanse parlement. Toch was zijn partij toen al een belangrijke factor. Het was het onderzoeksteam van de PTI dat in 1996 de eerste bewijzen leverde voor corruptie van de toenmalige premier Benazir Bhutto die haar het premierschap kostte.

In zijn tv-toespraak van donderdag beloofde Khan het bestrijden van corruptie in de hoogste regionen van de macht en het dwingend opleggen van belastingen (in Pakistan wordt nauwelijks belasting afgedragen). Armoede en ongeletterdheid dienen volgens Khan krachtig bestreden te worden. „Geen enkel land kan bloeien als het een eiland van rijken kent en een zee van armen.”

Khans jonge achterban juicht bij zulke beloften. Pakistan is hard toe aan verandering, met een economie die ver achterblijft bij de mogelijkheden, met haperende stroomvoorziening en een alarmerend watertekort in de grote steden.

Maar al sinds zijn eerste schreden in de politiek vragen Pakistaanse analisten zich af hoe Khan dit voor elkaar wil krijgen. In Pakistan wordt de samenleving gedomineerd door netwerken van verwantschap en patronage rond sterke leiders. Khan mist volgens sommigen het uitgebreide netwerk van loyale volgelingen in zowel de onderlaag als in de economische en bestuurlijke elite. Daar komt bij dat zijn machtsbasis niet ligt in de provincie Punjab, het machtscentrum van Pakistan, maar in de Pathaanse gebieden aan de grens met Afghanistan.

Imran Khan in 1992, als aanvoerder van het Pakistaanse cricketteam, met de World Cup-trofee. Foto Stephen Dupont/AFP

Metamorfose

Met name waar het zijn afkomst betrof werd Khan in de loop der jaren fanatieker en religieuzer. Zijn derde huwelijk sloot hij met Bushra Maneka, zijn vrome spiritueel adviseur. Zij gaat gesluierd en Khan zag haar gezicht niet voor hun trouwen. „Ik wist een beetje hoe ze eruit zag door een oude foto”, zei hij tijdens een interview in de Britse Mail Online.

Het interview gaf hij als weerwoord op de beschuldigingen die zijn tweede vrouw, Reham Khan, uitte in een schandaalkroniek die zij in campagnetijd publiceerde en waarin ze beweerde dat Khan biseksueel is, harddrugs gebruikt en buitenechtelijke kinderen heeft. Het lijkt zijn verkiezing niet te hebben geschaad.

Het leidt weinig twijfel dat de winst van Khans PTI mede te danken is aan de ondergang van Nawaz Sharif, die tot vorig jaar premier was en leider van de populaire Pakistan Muslim League (PML-N). Sharif kreeg tien jaar celstraf voor fraude. Prominente leden van zijn partij liepen – met aanhang en al – over naar Khans PTI.

Er wordt beweerd dat Khan de steun heeft van het machtige leger, dat achter de schermen de macht in Pakistan dirigeert. Hoewel Khan ze ontkent, lijkt hij geen aanstoot te nemen aan die beschuldigingen. „Zijn jullie hier echt allemaal gekomen omdat de generaals dat wilden”, vroeg hij tienduizenden supporters tijdens een van zijn laatste verkiezingsbijeenkomsten. Om vervolgens een lofzang te houden op het leger.

    • Joeri Boom