Handelsoorlog is al voelbaar op vele plekken

Globalisering

De VS en de EU sloten een deal, maar intussen beginnen Trumps invoerheffingen bedrijven te raken.

Winnaars van Trumps tarievenstrijd zijn er ook. De president heropende donderdag vol trots een staalfabriek van United States Steel Corporation in Illinois. Die was in 2015 dichtgegaan. Foto’s Jeff Roberson / AP

Het handelsbeleid van Donald Trump pakt toch niet zo fantastisch uit als gedacht voor de firma Whirlpool. De beurskoers van het bedrijf uit de Amerikaanse staat Michigan, bekend van de wasmachines en de magnetrons, kelderde dinsdag met 14,5 procent na zwaar tegenvallende kwartaalresultaten. Een belangrijke reden: gestegen kosten voor staal en aluminium, door de heffingen op buitenlands staal die de Amerikaanse president heeft ingevoerd.

Whirlpool was begin dit jaar nog zó blij met Trump, toen deze met een andere importheffing kwam, op buitenlandse wasmachines. Zo zouden de spotgoedkope apparaten van de Zuid-Koreaanse concurrenten LG en Samsung eindelijk eens wat duurder worden. Maar het staal dat in Whirlpools eigen machines zit, is nu óók duurder geworden onder de vlag van America First. De staalprijs in de VS ligt nu zo’n kwart hoger dan begin dit jaar. Het nettoresultaat van Trumps beleid voor Whirlpool: de grootste val op de beurs in ruim dertig jaar.

Het effect van Trumps invoertarieven was deze week goed voelbaar. De grote drie Amerikaanse autofabrikanten GM, Ford en FiatChrysler (deels Italiaans) rapporteerden lagere winsten en lagere winstverwachtingen. Alledrie noemden ze het handelsconflict als belangrijke factor. Want ook voor hen wordt staal duurder. En ze hebben last van de Chinese invoertarieven op Amerikaanse auto’s – een reactie op Trumps heffingen op Chinese technologie.

Winnaars van Trumps tarievenstrijd zijn er ook. De president heropende donderdag vol trots een staalfabriek van United States Steel Corporation in Illinois. In 2015 was de vestiging dichtgegaan, maar de door Trumps invoerrechten opgelopen staalprijs in de VS maakt de fabriek weer rendabel. Om zo’n „groot oud monster” weer tot leven te brengen is een „grote eer”, zei Trump.

In de Verenigde Staten worden weer staalfabrieken heropend.

Foto AP Photo/Jeff Roberson

Sojabonen en NXP

Handelspolitiek voeren, dat betekent het creëren van nieuwe winnaars én van nieuwe verliezers, soms ook ongewild of onvoorzien. Verliezers in de VS zijn ook Amerikaanse boeren die sojabonen telen. De prijs die ze krijgen is gekelderd, omdat China de bonen uit de VS weert met hogere invoerrechten – nog zo’n strafmaatregel uit Beijing tegen Trump. Dat was natuurlijk niet de bedoeling van het Witte Huis, dat deze week aankondigde 12 miljard dollar (ruim 10 miljard euro) opzij te zetten voor de getroffen boeren. Trump kreeg woensdag ook de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, zover om toe te zeggen dat Europa meer Amerikaanse sojabonen zal importeren (overigens een holle belofte want Juncker kan hierover niet zomaar beslissen).

Deze week liet Trumps handelsvete zijn sporen na op de gekste plekken. Een even opmerkelijke als onbedoelde ‘winnaar’ komt uit Eindhoven. Bij chipmaker NXP kwam woensdag het nieuws binnen dat een overname door het Amerikaanse Qualcomm niet doorgaat. De Chinese toezichthouder blokkeerde de deal – officieel om mededingingsredenen, maar volgens de betrokkenen puur vanwege het handelsconflict met de VS. Het personeel van NXP is „heel erg blij” dat de overname niet doorgaat, zei Guido Dierick, directeur van NXP Nederland, donderdag tegen NRC. Eigenlijk kunnen de werknemers een bedankbriefje sturen naar het Witte Huis.

Als het gaat om de VS en China, kun je het handelsconflict nu gerust een handelsoorlog noemen. Er is nu een patroon van vergelding op vergelding – niet alleen in invoertarieven, maar dus ook bij grote fusies en overnames (Qualcomm had maar liefst 44 miljard dollar geboden op NXP). Een handelsoorlog van de VS met de EU werd tijdens overleg tussen Trump en Juncker woensdag in Washington voorlopig afgewend. Maar de heffingen op staal en aluminium, die ook de EU treffen, blijven voorlopig gewoon van kracht. En met één tweet kan Trump besluiten om alsnog de Europese auto-industrie aan te pakken, iets waarmee hij tot voor kort dreigde.

Globalisering onder druk

Zo verandert deze roerige week weinig aan een belangrijke ontwikkeling in de wereldeconomie. De globalisering staat onder druk door hogere invoertarieven, de dreiging van verdere verhoging, en maatregelen zoals die van China tegen Qualcomm.

Die globalisering was de afgelopen decennia juist verder voortgeschreden. Uit gegevens van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) blijkt dat het gemiddelde invoertarieven van WTO-leden op goederen tussen 1991 en 2006 (dus voordat Trump aantrad) zijn gehalveerd, van ruim 15 tot 7,5 procent. Lastiger blijkt de aanpak van ‘non-tarifaire’ belemmeringen voor de handel. Denk aan allerlei technische productregels die, soms plotseling ingevoerd, de import beperken. Volgens economen van de WTO neemt deze vorm van protectionisme sinds de financiële crisis wereldwijd juist toe.

Kan de wereldeconomie het hebben als de handelsoorlog escaleert? Nieuwe handelsbarrières door de Brexit komen daar ook nog bij. Alles wijst erop dat de handel tussen de EU en het VK na de Britse uittreding minder soepel zal verlopen, zelfs bij een zogeheten ‘zachte’ Brexit.

Onder economen is de heersende consensus dat vrijhandel en economische integratie weliswaar winnaars en verliezers kennen, maar dat ze per saldo economische groei opleveren. Dit vooral omdat de handel de concurrentie bevordert, wat bedrijven en werknemers productiever maakt en kosten omlaag brengt.

Des te opvallender is dat, net nu de handelsoorlog pijn begint te doen, de beurzen (afgezien van individuele fondsen, zoals GM) wereldwijd in opperbeste stemming zijn. Juist afgelopen week bereikte de Amsterdamse AEX-index het hoogste niveau sinds 2001. En de Amerikaanse S&P 500 nadert alweer het allerhoogste niveau ooit, dat begin dit jaar werd bereikt.

Nog even snel bestellen

Dat kan nog wel een tijdje zo blijven, zolang centrale banken de rente heel laag houden – dat maakt aandelen aantrekkelijk om in te beleggen – en zolang Trump de economie stimuleert met grote uitgaven en belastingverlagingen. Vrijdag rapporteerden de VS een groei in het tweede kwartaal van 4,1 procent op jaarbasis. Paradoxaal genoeg, schrijven Amerikaanse kranten, kwam dat sterke cijfer deels door een explosie in export van onder meer sojabonen. Chinese klanten bestelden nog snel hele ladingen voordat de Chinese importheffingen begin juli ingingen.

Op de langere termijn is het aannemelijk dat de handelsoorlog de wereldwijde groei afremt, in plaats van aanjaagt. Wereldwijde onzekerheid – en gezien Trumps grillige karakter zal die nog wel even aanhouden – schaadt bedrijfsinvesteringen. En als de invoertarieven verder oplopen, zullen verhalen zoals bij Whirlpool steeds vaker voorkomen.

    • Mark Beunderman