Opinie

Geef patiënten geen witte boterham met jam

Gezondheid

Obesitas leidt tot ziekte, maar obese patiënten zijn ook moeilijker te behandelen. Maak het mensen makkelijker voor gezond te kiezen, schrijft

Het is zeven uur ’s ochtends en door het enige raam in het lokaal valt een streep zon. Met dertig andere artsen zit ik in een oude operatiekamer en aan de pastelgroene betegelde muren hangen spoelbakken en een antieke operatielamp. Ik ben in Harlem Hospital, New York. De komende dagen volg ik hier de curus Advanced Trauma and Life Support, die als doel heeft om wereldwijd de opvang van traumapatiënten (als gevolg van auto-ongelukken, geweld, aanslagen, etc.) systematisch en optimaal te laten verlopen.

Omdat we zo vroeg beginnen, is er ook ontbijt. Een thermoskan met koffie, een enorme berg met cupcakes en bagels met cream cheese. Die ochtend gaat het over de spanningspneumothorax, ofwel een klaplong waarbij de lucht niet uit de borstholte kan en bijgevolg het slachtoffer steeds kortademiger wordt. De gangbare behandeling is om zo snel mogelijk een grote naald hoog in de borstkas van de aangedane kant te steken, zodat de overtollige lucht kan ontsnappen en de long weer ruimte krijgt. Alleen is die behandeling in Amerika niet meer voldoende. Met een halve bagel in de ene en een koffie in de andere hand, vertelt de veel te dikke – en inspirerende – traumachirurg dat de meeste patiënten tegenwoordig zo dik zijn dat de naald niet meer tot de longholte reikt.

Een te dik slachtoffer is moeilijker uit een auto te zagen.

Het blijkt niet het enige gevolg te zijn van zwaarlijvigheid op de acute gezondheidszorg. Slachtoffers met overgewicht zijn moeilijk uit autowrakken te bevrijden, het is lastig om goed naar hart en longen te luisteren en het zetten van een breuk vereist zoveel kracht dat het voor de gemiddelde jonge dokter een hele uitdaging is. Om nog maar te zwijgen van het feit dat zwaarlijvigheid zelf een oorzaak kan zijn van ongelukken: sufheid achter het stuur na een grote maaltijd of wisselende suikerspiegels bij diabetes (als gevolg van zwaarlijvigheid), een val van de trap door een hersenbloeding bij hoge bloeddruk en aderverkalking (als gevolg van zwaarlijvigheid) of een lichaam dat bij een verkeerde beweging zichzelf niet zo makkelijk kan controleren door gebrek aan spierkracht in verhouding tot de hoeveelheid massa.

Het contrast is stuitend. Zo zorgvuldig als we uitgelegd krijgen hoe we een buis in de luchtpijp moeten inbrengen bij een bewusteloze patiënt, zo argeloos worden ’s middags de bakken met gefrituurde vis en kip met frisdrank neergezet. Als ik mijn mede-cursisten (vooral Amerikaanse artsen die op de spoedeisende hulp werken) er iets over vraag, krijg ik veelal een cynisch maar ook ietwat defensief antwoord. Net als bij het recht op het bezitten van een wapen, vindt de meerderheid dat mensen zelf mogen beslissen wat ze in hun mond stoppen, al is het een pizza ter grootte van een salontafel. Tijdens de cursus wordt veel nadruk gelegd op het belang van anticiperen op wat er mis kan gaan. Een acute bloeding, dat begrijpen we en dat behandelen we. Maar de tikkende tijdbommen, alle mensen die ik die avond op straat zie kauwen en slurpen, dat is te ingewikkeld.

Het schap ligt vol met fluorescerende, suikerhoudende derrie

Onderweg naar huis krijg ik dorst. Ik loop een avondwinkel in. De koeling is afgeladen met flesjes. Zeker driekwart is fluorescerende, suikerhoudende derrie. Ergens onderin vind ik een gewoon flesje water. En juist in dit land kregen Daniel Kahneman en Vernon Smith al in 2002 de Nobelprijs voor Economie. Ze toonden aan dat mensen bijzonder slecht zijn in het inschatten van hun gedrag op de lange termijn. We sparen niet, we gaan niet op tijd naar bed en we nemen niet maar drie M&M’s als er een open zak voor onze neus ligt. Als we wereldwijd iets aan deze dikke epidemie willen doen, kunnen we niet vertrouwen op individuele wilskracht.

Bij kinderen met overgewicht is er vaak veel meer aan de hand

De Verenigde Staten zijn een uitvergroting van dat wat er wereldwijd gaande is. Er worden miljarden verdiend met ons onvermogen om verleiding te weerstaan. De straten van New York zijn vergeven van suiker, seks en sirenes. Onze reacties op deze prikkels liggen zo diep verankerd in ons brein dat het waanzinnig veel moeite kost deze neigingen weerstand te bieden.

Toch betekent dat niet dat de situatie uitzichtloos is. Sinds de jaren vijftig is het aantal verkeersslachtoffers drastisch gedaald en het aantal doden als gevolg van ziekten die gerelateerd zijn aan obesitas in omgekeerde lijn gestegen. Hoewel het buitengewoon veel voldoening geeft om als jonge arts met een team een goede opvang van een traumapatiënt te doen, heeft die dalende trend van verkeersslachtoffers weinig met onze kundigheid te maken gehad. Veiligere wegen, het dragen van gordels en helmen en een strikter alcoholbeleid zijn de belangrijkste factoren.

Illegale handel in brownies en frikandellen speciaal

Moeten we dan belasting gaan heffen op kroketten en bier zo duur maken dat je het alleen kan drinken als je in de Quote 500 staat? Gezien onze instinctieve drang naar suiker en vet zou dat de verleiding alleen maar aanwakkeren. Daarnaast hebben we dan binnen de kortste keren illegale handel in brownies en frikadellen speciaal. De uitdaging is om een samenleving te creëren waarin we op de automatische piloot de gezonde keuze maken. Mensen zijn immers gewoontedieren. En als de trap makkelijker te vinden is dan de lift en de daghap standaard 400 gram groenten bevat, wordt de gezonde optie al gauw iets waar je niet meer over na hoeft te denken.

Gezond gedrag moet geen actieve keuze zijn, voorbehouden aan een elite die het zich kan veroorloven om na yoga een biologische broccoli met linksgedraaide quinoa weg te prikken. Het kan niet zo zijn dat we accepteren dat we in ziekenhuizen duizenden euro’s uitgeven aan insuline en dan mensen tegelijkertijd een witte boterham met jam brengen. Een bak met kipnuggets als avondmaaltijd is voor een kind van acht misschien geen klaplong, maar op de lange termijn wel even dodelijk.