Recensie

De vrouw die al bloggend jacht maakte op de Golden State Killer

Cold case ‘Laptopdetective’ Michelle McNamara gaf mede de aanzet tot de arrestatie van de Golden State Killer, een serieverkrachter en -moordenaar die veertig jaar onvindbaar was. Over haar speurwerk schreef ze een adembenemend boek.

14 mei 2018. Melanie Barbeau houdt in de rechtbank van Sacramento na een zitting met verdachte Joseph DeAngelo een affiche omhoog met daarop dodelijke slachtoffers van de Golden State Killer. Foto Rich Pedroncelli/AP

De Golden State Killer – het was een van de bekendste cold cases van de Verenigde Staten. Meer dan veertig jaar werd met man en macht gezocht naar de gemaskerde witte jongeman die tussen 1974 en 1986 in Californië verantwoordelijk was voor zeker vijftig verkrachtingen en twaalf moorden. Een eenmansmisdaadgolf die tot paniek leidde. In Sacramento County, het district waar de serieverkrachter in de eerste vijf maanden van 1977 vijftien keer toesloeg, sliepen bewoners met hamers onder hun kussen en steeg de verkoop van vuurwapens naar recordhoogte. Met nachtelijke burgerpatrouilles in pick-uptrucks werd geprobeerd de verkrachter op afstand te houden.

Een van de compositietekening die werd verspreid.

De politie zocht naar een atletische twintiger. Een man met een bivakmuts die meestal ’s nachts toesloeg in nette, gelijkvloerse woningen. Soms stotterde hij, verklaarden zijn slachtoffers. Soms huilde hij nadat hij een vrouw had verkracht, en riep hij om zijn moeder. Hij was ongeveer 1,80 meter lang, had schoenmaat 42 en bloedgroep A. Zijn penis, die hij voor de verkrachtingen inwreef met baby-olie, was opvallend klein.

Achtduizend verdachten werden in de loop der jaren nagetrokken. De Golden State Killer zat er niet bij; door zijn grondige voorbereiding en koelbloedigheid bleef hij op vrije voeten, tal van gedemoraliseerde rechercheurs achter zich latend.

Tot 24 april dit jaar. Toen arresteerde de Sacramento County Sheriff’s Department de 72-jarige Joseph James DeAngelo – een oud-politieman. De verkrachtingen zijn verjaard, maar DeAngelo is aangeklaagd voor het plegen van twaalf moorden met voorbedachten rade.

Het bewijsmateriaal tegen de oud-politieman is sterk: zijn DNA komt overeen met het DNA dat bij de slachtoffers van de Golden State Killer is aangetroffen. Het is alleen de vraag of dat bewijs in de rechtszaal geaccepteerd zal worden. Maar daarover later meer.

Laptopdetective

Dat DeAngelo alsnog kon worden opgepakt, is mede te danken aan Michelle McNamara. Deze blogger uit Los Angeles schreef op haar website True Crime Diary over honderden onopgeloste misdaden. De zaak die haar het meeste bezighield, was die van de Golden State Killer. Die naam had zij zelf gemunt: eerder stond hij bekend als de East Area Rapist én als de Original Night Stalker. Dat de verkrachter uit Sacramento County dezelfde man was als de latere seriemoordenaar die vijfhonderd kilometer zuidelijker in Californië zijn werkterrein koos, bleek pas in 2001, toen DNA uit beide zaken overeen bleek te stemmen. Om te benadrukken dat hij in heel Californië opereerde, gaf McNamara hem zijn nieuwe naam, naar de bijnaam van Californië.

McNamara was naar eigen zeggen sinds haar jeugd geobsedeerd door onopgeloste moorden. Ze was een laptopdetective. Als haar gezin sliep, analyseerde ze oude aanwijzingen met behulp van eenentwintigste-eeuwse technologie. Ze kamde gedigitaliseerde telefoongidsen en archieven uit en bestudeerde op Google Earth plaatsen delict. Bevindingen uit haar dataonderzoek deelde ze met bezoekers van haar blog en met (gepensioneerde) rechercheurs die de zaak evenmin konden loslaten.

De energie en inzichten van Michelle McNamara bliezen de speurtocht naar de Golden State Killer de afgelopen jaren nieuw leven in. De rechercheurs die aan de zaak werkten, beschouwden haar als ‘een van ons’. Ze wisselden informatie met haar uit en van de openbaar aanklager van Orange County mocht McNamara zevenendertig dozen met dossiers over de Golden State Killer doorvlooien.

Over haar zoektocht publiceerde ze regelmatig. Na een lang artikel in het tijdschrift Los Angeles kreeg ze een boekcontract. Na vijf jaar intensief onderzoek, het manuscript was voor driekwart klaar, overleed McNamara in 2016 door hartfalen. Ze was pas 46 jaar oud.

Haar echtgenoot, de komiek en acteur Patton Oswalt, vroeg haar onderzoeksassistent Paul Haynes en schrijver Billy Jensen het boek te voltooien. In februari van dit jaar verscheen I’ll Be Gone in the Dark: One Woman’s Obsessive Search for the Golden State Killer.

Het boek werd overladen met lof, en belandde onmiddellijk bovenaan de bestsellerlijst van The New York Times. De Nederlandse uitgeverij Lebowski heeft het boek nu vertaald als Ik zal verdwijnen in het donker.

Het is een adembenemend verslag van een zoektocht naar een serieverkrachter die, schrijft McNamara, „steeds meer doodsangst in de ogen van zijn slachtoffers nodig had” en zich steeds sadistischer gedroeg. Overviel hij eerst alleenstaande vrouwen, later drong hij de huizen binnen van slapende stellen en verkrachtte hij de vrouwen in het bijzijn van hun vastgebonden man. Soms stal hij ook: geen kostbaarheden maar voorwerpen met emotionele waarde, zoals ringen en foto’s.

Eind 1979 veranderde de East Area Rapist in een seriemoordenaar. In steden rond Los Angeles viel hij huizen binnen. Een moordwapen nam hij nooit mee. Hij sloeg zijn slachtoffers dood met wat voorhanden was: een koperen tuinsproeier, een kachelpook of een blok haardhout.

Een van de verkrachtingsslachtoffers van de Golden State Killer buiten de gevangenis van Sacramento County, in juli na een zitting.

Foto Don Thompson/AP

‘Een lomp voortzwoegend doelwit’

McNamara loste het mysterie voor haar dood niet op. Wat haar betreft maakte het niet uit wie de Golden State Killer zou ontmaskeren, zolang hij maar werd gepakt. Met haar boek hoopte ze zo veel aanwijzingen over zijn identiteit te geven, dat haar lezers de kans kregen om zelf speurwerk te doen. Binnen afzienbare tijd, voorspelde ze in haar boek, zou hij worden opgepakt.

McNamara geloofde niet, zoals vaak is beweerd, dat de Golden State Killer na 4 mei 1986 was gestopt met verkrachten en moorden omdat hij overleden was of in de gevangenis was beland. Het monster leeft nog, schreef ze. Seksueel gemotiveerde moordenaars gaan soms wél met pensioen. Kijk maar, schreef ze, naar de Green River Killer, die in de jaren tachtig zeker 49 vrouwen vermoordde, voornamelijk prostituees. In 2001 werd de dader, een schilder van vrachtwagens die door buurtgenoten werd omschreven als een vriendelijke man, alsnog opgepakt. Waarom hij was gestopt? Hij was getrouwd.

Volgens McNamara stopte de Golden State Killer om andere redenen. Ze schreef de moordenaar een brief, die achter in haar boek is opgenomen. Daarin schreef ze: „Ik denk dat je de handdoek in de ring gooide toen de wereld begon te veranderen. Je leeftijd zal je ook hebben vertraagd. Het testosteron, ooit een kolkende stroom, werd een straaltje. Herinneringen vervagen. Papier vergaat. Maar de technologie verbetert. Je kapte ermee toen je over je schouder keek en zag dat je tegenstanders dichterbij kwamen.”

Via DNA-onderzoek, in 1996 ontwikkeld en daarna steeds verder verfijnd, zou de Golden State Killer worden opgespoord, voorspelde McNamara. „De rollen zijn nu omgedraaid”, scheef ze in haar brief aan hem. „Overal om je heen openen zich virtuele ramen. Jij, de meester-toekijker, bent in hun dradenkruis een verouderend, lomp voortzwoegend doelwit. Een bivakmuts zal je niet meer helpen.”

Postuum gelijk

Postuum haalde McNamara haar gelijk. De Golden State Killer is inderdaad door DNA-onderzoek opgespoord. Zijn genenpaspoort, samengesteld op basis van materiaal dat was verzameld op de plekken waar hij toesloeg, is ingevoerd op GEDmatch, een opensourcewebsite waarop mensen die op zoek zijn naar familieleden hun DNA-profiel kunnen uploaden. Een gepensioneerde rechercheur die ook regelmatig contact had met McNamara was daarvoor verantwoordelijk.

Het resulteerde in een match met tien tot twintig personen met dezelfde over-over-overgrootouders. Na stamboomonderzoek hield de gealarmeerde politie twee verdachten over. Van beide mannen werden heimelijk DNA-samples verzameld, bijvoorbeeld door een servetje uit een afvalzak te halen. Joseph James DeAngelo bleek de gezochte man.


Hij is een Vietnam-veteraan, met een bachelor in strafrecht. Ten tijde van de verkrachtingen was hij politieagent, tot hij werd ontslagen wegens diefstal van een hamer en een middel om honden te verjagen. Een gescheiden vader met drie kinderen, die tot zijn pensionering in 2017 werkte als vrachtwagenmonteur. Buren zeggen dat hij luid kon vloeken.

Op YouTube zijn filmpjes gepost van de eerste hoorzittingen: Joseph James DeAngelo is nu een beverige oude man, die nauwelijks verstaanbaar spreekt.

De vraag is of het bewijsmateriaal tegen hem rechtmatig is verkregen. Miljoenen Amerikanen hebben speekselmonsters opgestuurd naar DNA-databanken als 23andme (meer dan 3 miljoen profielen) en Ancestry (7 miljoen profielen). Met de daar opgeslagen DNA-paspoorten zouden tal van cold cases vermoedelijk opgelost kunnen worden. Ware het niet dat deze databanken vanwege privacy en hun leveringsvoorwaarden niet met overheden willen samenwerken.

Voor de opsporing van de Golden State Killer is GEDmatch gebruikt, een website waarop gebruikers hun elders verkregen DNA-profiel kunnen uploaden. De site is vrij toegankelijk. Gebruikers mogen volgens de leveringsvoorwaarden echter alleen hun eigen profiel invoeren, en dus niet het DNA-paspoort van een onbekende seriemoordenaar.

In de Amerikaanse pers hebben diverse deskundigen betoogd dat alle bewijs tegen DeAngelo te danken is aan een onrechtmatige handeling en dus valt onder wat in de Amerikaanse rechtspraak wordt genoemd ‘fruit of the poisonous tree’, vruchten van de giftige boom.

Of het bewijs overeind blijft, zoals andere juristen beweren, zal op z’n vroegst later dit jaar blijken. De volgende hoorzitting is op 5 september.

    • Arjen Ribbens