Rentebesluit betekent slecht nieuws voor Turkse economie

centrale bank

President Erdogan is een fervent tegenstander van hoge rentes, en kreeg deze week zijn zin.

Een rij pinautomaten in Instanbul. Turkse particulieren en bedrijven hebben een gezamenlijke buitenlandse schuld van 221 miljard dollar. Foto Kerem Uzel / Bloomberg

Gaat de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zijn campagnebelofte inlossen of gaat zijn nieuwe superminister van Financiën, schoonzoon Berat Albayrak, zijn geloofwaardigheid vestigen op de financiële markten? Dat was de grote vraag voorafgaand aan het rentebesluit van de Turkse centrale bank dinsdag.

Erdogan, een fervent tegenstander van hoge rentes, zei tijdens de campagne dat hij zijn greep op het monetaire beleid zou vergroten na de presidents- en parlementsverkiezingen van een maand geleden. Maar Alkbayrak verklaarde na zijn aanstelling dat hij „niet de strijd aangaat” met de markten. Zijn belangrijkste prioriteit is de inflatie te bestrijden en de economie in evenwicht te brengen, zei hij.

Erdogan kreeg zijn zin: de centrale bank verhoogde de rente dinsdag niet. Dat was niet waar de markten op hadden gerekend. Albayrak had investeerders hoop gegeven dat het nieuwe kabinet hun gunstig gezind was. In reactie viel de lira nog verder. De Turkse munt heeft dit jaar al 27 procent van zijn waarde verloren ten opzichte van de dollar.

„De president heeft Albayrak opgeofferd”, twitterde financieel analist Atilla Yesilada. „Niemand zal Turkije nog vertrouwen. Het is duidelijk dat de [centrale bank] is geïnstrueerd door Erdogan en zijn schimmige team van adviseurs om de rente niet te verhogen”, schreef PA Intelligence, het consultancybedrijf van Yesilada.

Het is slecht nieuws voor de Turkse economie, die sterk afhankelijk is van buitenlands geld. Investeerders willen een centrale bank die de inflatie bestrijdt. Maar ondanks de slechte inflatiecijfers in juni (15,4 procent op jaarbasis) gebeurde dit niet. Het leidt tot groeiende twijfels over de onafhankelijkheid van de centrale bank.

In het presidentiële systeem, dat sinds de verkiezingen van 24 juni van kracht is, heeft Erdogan veel meer invloed op het economische en monetaire beleid. Zo beslist hij samen met zijn schoonzoon over de privatisering van staatsbedrijven. Ook gaat hij nu over de benoeming van de directeur van de centrale bank, wiens termijn is verkort van vijf naar vier jaar.

Signaal

Nora Neuteboom, analist opkomende markten bij ABN AMRO, was een van de weinige economen die het besluit van de centrale bank goed had voorspeld. Ze vertelt dat ze voor haar laatste rapport veel stukken van Erdogan heeft gelezen en video’s van hem heeft gekeken. „Ik wilde weten: hoe denkt hij? Hij gaat gewoon vol voor groei. Daar passen hoge rentes niet bij. We hadden het goed voorspeld, maar we hadden het niet gehoopt.”

Want de groei komt met een prijs: stijgende inflatie en een groeiend tekort op de lopende rekening, dat inmiddels 6,5 procent bedraagt. „Er zijn twee manieren om dat op te lossen: het verhogen van de rente of een economische crisis”, zegt Neuteboom. Het besluit van de centrale bank is het laatste signaal aan investeerders welke richting het op gaat. We kunnen meer volatiliteit verwachten.”

De koersval van de lira vergroot de angst voor een crisis. Want de leningen in buitenlandse valuta zijn sinds 2008 verdubbeld. Turkse particulieren en bedrijven hebben een gezamenlijke buitenlandse schuld van 221 miljard dollar. Ook de Turkse staatsschuld, die met 30 procent van het bbp overigens vrij laag is, bestaat voor 40 procent uit vreemde valuta.

De zwakke lira verhoogt de kosten voor bedrijven en verkleint hun winstmarge. Steeds meer bedrijven kloppen bij hun bank aan omdat ze hun schulden niet meer kunnen aflossen. De grootste bedrijven van Turkije hebben gezamenlijk om de herstructurering van 25 miljard dollar aan leningen gevraagd.

Met name de energiesector is hard geraakt. Turkse energiebedrijven hebben de afgelopen jaren 51 miljard dollar geleend voor nieuwe generatoren, distributieprojecten en overnames. Maar ze kunnen hun prijzen niet net zo snel laten stijgen als de lira daalt. Daardoor moeten ze nu meer terugbetalen in vreemde valuta dan ze verdienen.

Banken zijn ook hard geraakt door de dalende lira en de eerder gestegen rente. De hoeveelheid slechte leningen op de balans van banken is de eerste drie weken van juli met 7 procent toegenomen tot 16 miljard. Banken publiceren in deze periode hun resultaten over het tweede kwartaal. Het persbureau Bloomberg verwacht dat hun winst gemiddeld met 5 procent zal zijn afgenomen in vergelijking met een kwartaal eerder.

Artificieel

„Turkse banken zijn kwetsbaar”, zegt analist Neuteboom. „Maar in het geval van een crisis zal de overheid bijspringen. De overheid heeft garanties afgegeven voor 12 procent van de leningen op de balans van banken. Dus als die niet worden terugbetaald, is het risico voor de overheid. En Turkije heeft een vrij lage staatsschuld. Die kunnen ze best laten oplopen om banken overeind te houden.”

Dat maakt Turkije economisch gezien redelijk weerbaar, meent Neuteboom. „Na de mislukte coup in 2016 leek het land ook in een crisis te belanden. Dat wist de regering te voorkomen door veel geld uit te geven. De Turken zijn daar zeer creatief in. Ze plakken telkens pleisters, maar daaronder blijft de wond door etteren. Uiteindelijk lijkt een crisis onvermijdelijk. Maar dat kan best nog twee jaar duren, doordat de regering de economie artificieel overeind houdt.”

    • Toon Beemsterboer