In het spoor van mijn idool, stadhouder Willem III

Documentairemaker Yolande van der Deijl (54) reisde in 2013 in de voetsporen van stadhouder Willem III door Engeland

‘Het begon toen ik met een Amerikaanse vriend een bezoek bracht aan de Haagse Gevangenpoort. De gids vertelde over de moord op de gebroeders De Witt en liet er weinig twijfel over bestaan dat stadhouder Willem III (1650-1702) er achter zat. Ik was het daar niet mee eens. Ik vond het niet passen bij wat ik over hem wist.

Ik ben me toen gaan verdiepen in stadhouder Willem III en raakte gefascineerd. Zo’n klein, astmatisch mannetje dat zo veel bereikte. Hij werd koning van Engeland, Ierland en Schotland en was de enige serieuze tegenstander van Lodewijk XIV in Europa. Als hij er niet was geweest, had Nederland waarschijnlijk niet bestaan. Dat hij tegen alle verwachtingen in zo’n stempel drukte op de geschiedenis, vond ik zo mooi. Ik verslond elk boek over Willem, ook als er maar één hoofdstuk of één bladzijde over hem in stond. Langzamerhand begon ik hem te adoreren, wat natuurlijk niet erg historisch verantwoord is.

Ik was trouwens als kind al gegrepen door de zeventiende eeuw. Ik ben geboren in Den Haag en opgegroeid met de Gevangenpoort en het Binnenhof, waar Willem ook heeft rondgelopen. Ik had eigenlijk geschiedenis moeten studeren. Maar ja, dingen lopen soms anders in het leven. Ik ben documentairemaker geworden.

In mijn hoofd groeide het idee om een documentaire over Willem te maken. Over zijn reis naar Londen in 1688, die erin resulteerde dat James II werd afgezet en Willem de Engelse troon besteeg. Hij had daarvoor overigens uitstekende papieren: hij was James’ schoonzoon èn neef.

Maar een documentaire maken is afhankelijk van zo veel partijen, dat ik begon te spelen met de gedachte aan een boek. Ik stuitte op het dagboek dat Constantijn Huygens jr., Willems secretaris, bijhield tijdens de expeditie naar Londen. Vervolgens ben ik met de auto in de voetsporen van Willem door Engeland gaan reizen.

De exacte route afleggen bleek onmogelijk. Er is veel gemoderniseerd en veel aanduidingen in het dagboek zijn onduidelijk. We weten maar van een aantal plekken dat Willem er is geweest. Eén van die plekken is Wilton House bij Salisbury, waar hij onderweg is gestopt om de schilderijencollectie te bekijken. Dat huis heb ik bezocht en daar gebeurde iets wonderlijks.

Willem III. Schilderij van Willem Wissing

Je moet weten dat de Engelsen gemengde gevoelens jegens Willem koesteren. In sommige gebieden vereerden mensen ‘King Billy’ destijds als een verlosser. Maar bij anderen maakte hij zich met zijn koele, gereserveerde manier van doen en afkeer van uiterlijk vertoon niet geliefd. Nog steeds zijn er Engelsen die niet willen weten dat hun land is geregeerd door een Nederlander. Zo kon het dus gebeuren dat de gids in Wilton House me bezwoer dat Willem daar nooit was geweest. Terwijl Huygens het huis twee keer noemt in zijn dagboek!

Van Forde House in Devon, waar de mensen Willem als held zien, weet wél iedereen dat hij daar heeft overnacht. Er is een kamer die de Orange Room heet, waar ooit zijn bed stond. Terwijl ik me in de plaatselijke pub voorbereidde op mijn bezoek aan die kamer, kwam een oud Engels mannetje naar me toe. Hij zei: „De geest van Willem waart daar nog rond. Mensen horen voetstappen de trap op en af gaan.” Ik vroeg: „Waarom zou hij de trap op en af lopen?” De man zei: „Hij was zenuwachtig of de expeditie wel zou slagen.”

Willem had eigenlijk helemaal geen ambitie om koning van Engeland worden

Dat laatste klopt: Willem was onrustig, want hij wilde geen veldslag leveren om de Engelse troon. Hij had eigenlijk helemaal geen ambitie om koning van Engeland worden, maar hij zag geen andere manier om weerstand te bieden aan de expansiedrift van Lodewijk XIV. Hij deed het om de Nederlanden van Franse overheersing te redden en dat maakt hem in mijn ogen tot een held. Hij stond aan de wieg van het verenigd Europa. Daarom noemde ik mijn boek, dat er uiteindelijk toch echt van kwam, ook Koning in Europa.

Ik heb de Orange Room bezocht. Het was een onooglijk kamertje. Natuurlijk koesterde ik stiekem de hoop dat er iets zou gebeuren. Ik heb de muren aangeraakt, maar er was niets. Toch vond ik het heel bijzonder om te weten: hier ben jij geweest, Billy.”

In deze zomerserie vertellen mensen over hun ‘moderne bedevaart’.
    • Renate van der Zee