Opinie

Euthanasie Ook wie dement wordt, heeft recht op regie bij euthanasie

Aan de pluskant van het nieuws over de als onzorgvuldig beoordeelde euthanasie bij een diep demente vrouw, staat de betreffende arts zelf. In deze tuchtprocedure stelde zij zich volgens de uitspraak ‘open en toetsbaar’ op. In de euthanasieprocedure deed ze uitgebreid onderzoek bij familie, deskundigen en bij de verpleging. Kortom, ze handelde te goeder trouw en integer, in het belang ook van een patiënt die zich in een ongewenste, ernstige situatie bevond. Ze werd in een laagdrempelige procedure beoordeeld door deskundige vakgenoten, die een helder oordeel gaven. En overigens volgde een milde straf – een berisping.

Dit is wat een transparante ‘eigen’ toetsingsprocedure de samenleving kan opleveren: voortschrijdend inzicht en duidelijke normen dankzij artsen die verantwoordelijkheid nemen voor hun beslissingen. Wat een strafrechtelijk onderzoek aan deze zelfreiniging nog kan toevoegen, moet straks nadrukkelijk meegewogen worden bij het besluit te seponeren of te vervolgen. De samenleving heeft, zo te zien, de euthanasiepraktijk nu vrij goed in de hand. Waarbij het overigens wel de vraag is of dat ook geldt voor euthanasie bij dementen.

Deze arts deed het dus fout. En, achteraf beoordeeld, niet zo’n beetje ook. Deze kwestie gaat over het recht om steeds zelf over het eigen leven te mogen blijven beschikken, ook als je je wil niet meer echt kunt bepalen. En dus over de vraag in hoeverre een arts zijn oordeel voor dat van de demente patiënt met (ooit) een euthanasiewens in de plaats mag stellen.

Deze arts euthanaseerde een demente vrouw op een heimelijke manier, op basis van een verklaring die tegenstrijdig was en juist ‘eigen keuze’ en dus eigen regie veronderstelde.

Lees ook de reconstructie van NRC over deze zaak

In die zin was dit ook een gemakkelijk te beoordelen zaak. Het oordeel van het regionaal tuchtcollege is hard en richt zich in de gebiedende wijs tot de hele medische stand. Het recht om zelf over je leven te beslissen raak je niet kwijt als je dement wordt. Ook bij demente patiënten is een arts niet ontslagen van de plicht om ten minste te proberen met de patiënt te praten over het concrete voornemen om diens leven te beëindigen, inclusief het eventuele plan om eerst een slaapmiddel toe te dienen. Ook demente patiënten hebben het recht alsnog euthanasie te weigeren. Euthanasie gaat niet door als de dement geworden patiënt de eerder gegeven wilsverklaring in gedrag en uitingen niet meer onderschrijft. Een euthanasieverklaring mag nooit voor meerdere uitleg vatbaar zijn; er is in beginsel geen ruimte voor interpretatie. Dat betekent dus uiterste prudentie: bij twijfel afstand houden.

Ook voor burgers die hun eigen dementie met euthanasie willen voorkomen, bevat dit oordeel duidelijk advies. Een euthanasieverklaring moet dus kraakhelder zijn. Laat het moment van beginnende dementie waarop de patiënt zich nog enigszins aan zijn euthanasiewens kan houden niet voorbijgaan. Vraag of verwacht niet van artsen dat zij het dan wel ‘namens u’ zullen doen, als u het zelf niet meer kunt zeggen of het eerder wat onduidelijk zei. Geen arts zal, op basis van deze uitspraak, nog het initiatief willen overnemen. Dat is maar goed ook. Deze casus laat goed zien dat een arts, hoezeer ook van goede bedoelingen, toch iemand de dood in ‘hielp’ wiens doodswens niet actueel was, die de euthanasie niet zag aankomen, de procedure niet kende en overigens voor die dag andere plannen had.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.