De deal van Trump en Juncker is broos en hol

Handelsconflict

EU en VS beloven toe te werken naar vrijhandel, maar de concessies over en weer zijn weinig concreet.

De heffingen op Europese auto’s waarmee Trump dreigde zijn na de ontmoeting tussen Donald Trump en Jean-Claude Juncker voorlopig van de baan. Foto AFP/SAUL LOEB

De ontmoeting in het Witte Huis eindigde woensdag met een zoen zoals Sovjet-leider Leonid Brezjnev hem had kunnen geven. Europese Commissievoorziter Jean-Claude Juncker, die naar Washington was afgereisd om een handelsoorlog te voorkomen, kuste de Amerikaanse president Donald Trump op zijn wang. Trump twitterde een foto van de omhelzing, met het commentaar dat het „duidelijk” is dat de Europese Unie en de Verenigde Staten „van elkaar houden”.

De reden voor de feestvreugde: een gezamenlijke verklaring van krap 400 woorden waarin VS en EU beloven toe te werken naar meer vrijhandel, in plaats van minder. Dat is zeker opmerkelijk: tot woensdag dreigde Trump de Europese auto-industrie te treffen met zware importheffingen. De EU zinspeelde al op vergelding. Tegelijkertijd is dit niet meer dan een eerste stap richting een beter politiek klimaat tussen de westerse bondgenoten. Een stap die de wispelturige Amerikaanse president op elk moment ongedaan kan maken.

Blijvende spanningen

De tekst is in elk geval géén handelsakkoord. Er wordt een werkgroep gevormd die een nieuw handelsregime moet gaan uittekenen. De richting is wel duidelijk: minder handelsbelemmeringen. Voor industriegoederen (denk aan machines of motorfietsen) moeten alle importheffingen naar „nul”. Bureaucratische rompslomp die goederenhandel in de weg staat moet ook naar „nul”. De handel in diensten, chemicaliën en medicijnen moet worden versoepeld en er moet een brede „dialoog” op gang komen over productstandaarden (denk aan veiligheidseisen).

En de heffingen op Europese auto’s van 20 à 25 procent waarmee Trump dreigde? Die zijn, voorlopig, van de baan, hoewel dit in de verklaring heel voorzichtig is geformuleerd. „We zullen niet tegen de geest van deze overeenkomst ingaan”, staat er, „tenzij een van de partijen de onderhandelingen afbreekt”. Dat laatste kan dus zomaar gebeuren.

Auto’s uitgezonderd

Opvallend is dat de auto-industrie is uitgezonderd van de categorie industriegoederen waarvoor nultarieven moeten gaan gelden. Er staat: industriegoederen behalve auto’s. Het laat zien dat de spanningen over de autosector blijven bestaan. De EU heft momenteel een tarief van 10 procent op de import van Amerikaanse auto’s. De VS heffen slechts 2,5 procent, maar belasten wel de in dat land zeer populaire pickup-trucks met 25 procent. Evenmin opgelost is het conflict over de eerdere Amerikaanse heffingen op Europees staal en aluminium van respectievelijk 25 en 10 procent. Trump en Juncker stellen slechts dit te „willen” oplossen.

Lees ook: Zijn ontevreden kiezers in industriestaten tevreden met het beleid van Trump? Een bezoek aan de rust belt van de VS

De broze tekst biedt wel een duidelijk perspectief: een breed akkoord over vrijere handel tussen de VS en de EU. Dat doel doet sterk denken aan TTIP, het geplande transatlantische handelsverdrag dat in 2016 eerst sneuvelde in Europa en daarna ook bij Trump. TTIP was, althans in zijn ambitie, wel een stuk breder. Niet alleen de autosector, maar ook de landbouwsector is in de verklaring van woensdag uitgezonderd van de vrijhandelsplannen.

Junckers overwinning?

Boog Trump voor Juncker of andersom? Juncker reisde vooral naar Washington om zware heffingen op Europese auto’s te voorkomen. Dat lijkt te zijn gelukt – voorlopig. Maar het behouden van de status quo kun je niet echt karakteriseren als een overwinning, zeker nu Trumps staalheffingen er voorlopig gewoon nog zijn.

Gunstig voor de EU, althans vooral voor lidstaat Frankrijk, is wel dat niets wordt gezegd over het afschaffen van invoerrechten en subsidies in de landbouw. Dit zou oorspronkelijk wel onderdeel van TTIP worden. De Franse boeren vrezen concurrentie van hun Amerikaanse collega’s, die maar al te graag de Europese markt op willen. De Franse Minister Bruno Le Maire (Financiën) waarschuwde donderdag alvast op hoge toon dat er geen tweede TTIP mag komen waar landbouw in zit.

Sojabonen en gas

Het enige landbouwproduct dat in de verklaring wel wordt genoemd is de sojaboon – duidelijk een punt van Trump. Juncker zei in zijn persconferentie met Trump dat de EU meer sojabonen „kan” importeren en dat dit ook „zal gebeuren”. Het is een handreiking aan Trump. Amerikaanse boeren lijden onder heffingen van China op Amerikaanse sojabonen - een represaille van de Chinezen voor Trumps sancties tegen Chinese technologie. Zo lijkt Trump de EU te gebruiken om sterker te staan in zijn grotere conflict met China. Alleen, Juncker kan niet zomaar beslissen over de koop van Amerikaanse sojabonen. Dat doen Europese bedrijven. De EU gaat wel over het toelaten van types sojabonen tot de Europese markt, waarbij genetische modificatie altijd een punt van frictie met de VS is.

Maar de uiteindelijke bevoegdheid ligt op dit punt bij de lidstaten, niet bij Juncker. Het is dus nogal een holle belofte van Juncker. Dat geldt ook voor een tweede toezegging van EU-zijde: dat Europa meer Amerikaans vloeibaar aardgas (LNG) „wil” afnemen, zoals het in de verklaring staat. Juncker zei in de persconferentie dat de EU meer terminals zal bouwen om dit gas af te nemen (er zijn subsidies uit de EU-begroting), maar hard lijkt die belofte niet.

Samen tegen China

Of woensdag echt een „nieuwe fase” is ingegaan in de relatie tussen EU en VS, zoals Trump verkondigde, zal pas later blijken. Er is één land dat met bijzondere belangstelling meekijkt en dat is China. Aan het einde van de verklaring staat dat EU en VS samen zullen optrekken om de Wereldhandelsorganisatie (WTO) – die Trump tot dusver vooral probeert te ondermijnen – te „hervormen”. Het doel: het aanpakken van onder meer diefstal van intellectueel eigendom, overdracht van technologie onder dwang en marktverstoringen door staatsbedrijven. Dat is een lijstje klachten dat in zowel de VS als in de EU al langer rondgaat over China. De regering-Trump is er bijzonder uitgesproken over. Met deze verklaring geeft de EU Trump ronduit gelijk in zijn kritiek op de Chinezen.

    • Mark Beunderman