‘Cambodjaanse verkiezingen zijn nu wel heel ongeloofwaardig’

Machtige premier

De Cambodjanen gaan zondag naar de stembus. Volgens Sam Rainsy, één van de leiders van de verboden oppositie, is het een schijnvertoning.

De Cambodjaanse premier Hun Sen, leider van de CPP, begin juli op een partijbijeenkomst in hoofdstad Phnom Penh. Foto Heng Sinith/AP

In Cambodja verwacht niemand dat een andere partij dan die van zittend premier Hun Sen de verkiezingen van zondag gaat winnen. Hij leidt het land al meer dan dertig jaar en heeft vorig jaar zijn belangrijkste concurrentie laten uitschakelen. De rechter verbood de Cambodia National Rescue Party (CNRP), de oppositiepartij die steeds populairder werd bij de bevolking.

Zonder zo’n echte uitdager is het moeilijk voor Hun Sen en zijn regering om de verkiezingen legitiem te laten lijken. Maar daar doen de deelnemers wel hun best voor. In aanloop naar de verkiezingen vallen de onderstaande vier tactieken op.

  1. Sta ongevaarlijke oppositie toe

    Op de veranda van zijn huis alias partijkantoor zit Kong Korm vlaggetjes te knutselen voor de laatste campagnebijeenkomst van de Khmer Will Party. Rode papiertjes niet hij vast aan roze rietjes. Zijn zoon is partijleider, zelf staat Kong op de ledenlijst van de CNRP die het is verboden de komende vijf jaar politiek te bedrijven. Hij noemt zichzelf dus maar ‘adviseur’ van de partij.

    Ze hebben de Khmer Will Party op het allerlaatste moment opgericht, vertelt Kong, toen duidelijk was dat de CNRP echt niet mee mocht doen. Zo heeft de bevolking tenminste íets te kiezen, was hun redenering. Dat in Cambodja oppositiepartij CPRN werd verboden, leidde tot veel kritiek.Maar niet uit China, dat de regering steunt

    Maar bekend is de partij nog nauwelijks en bovendien roepen leiders van de CNRP de bevolking op de verkiezingen te boycotten.

    Waarom staat Hun Sen deze nieuwkomer, die duidelijk verbonden is aan zijn tegenstanders, wel toe mee te doen? „Hij verwacht dat zo’n kleine partij zijn macht geen schade zal toebrengen”, zegt Kong Korm. „In het toneelspel dat deze verkiezingen zijn, zal hij nooit andere partijen toestaan om te winnen.”

  2. Dat in Cambodja oppositiepartij CNRP werd verboden, leidde tot veel kritiek. Maar niet uit China, dat de regering steunt

    De campagnematerialen liggen klaar op het kantoor van de Khmer Will Party van Kong Korm. Foto Annemarie Kas

  3. Regel wat extra concurrentie

    Er doen twintig partijen mee en dat gebruiken woordvoerders van de regering steeds als bewijs dat Cambodja heus een ‘liberale multi-partijdemocratie’ is. Er zijn hardnekkige geruchten dat de regeringspartij zelf achter de meeste ‘concurrenten’ zit. De Cambodjanen noemen de vele, vaak nieuwe partijen vuurvliegjes: hun licht flakkert rond de verkiezingen op en dooft snel daarna.

    Zoiets zou voor de New Light Party kunnen gelden. Grijnzend vertelt partijleider Noun Sokhavy dat zijn partij graag meer eenheid wil tussen „mens, dier en natuur”. „We willen meer geluk in de samenleving.”

    Zijn partijkantoor is een rijtjeshuis in een achterafstraatje in de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh. Er staan wat dozen folders, een paar tafels en plastic stoelen.

    Gevraagd of hij denkt dat deze verkiezingen eerlijk verlopen, zegt Noun: „Het is onnodig daarop te antwoorden”. Volgens Noun, die zijn gezicht in de plooi houdt, maakt zijn partij serieus kans op een meerderheid in het parlement. „Daar hopen we op.” Maar een fanatieke campagne voert hij er dan weer niet voor – hij gaat de straat niet meer op voor zondag.

  4. Is de New Light Party een ‘vuurvliegje’, dat even kort schijnt tijdens de verkiezingen en direct daarna weer dooft? De partij houdt kantoor in een achterafstraatje in hoofdstad Phnom Penh. Foto Annemarie Kas

  5. Nodig zo veel mogelijk waarnemers uit

    De Europese Unie stuurt dit keer geen officiële waarnemingsmissie en heeft net als de Verenigde Staten de subsidie voor de verkiezingen ingetrokken, omdat de CNRP niet mag meedoen. Toch strooit de regering met berichten dat er zondag een ‘recordaantal’ waarnemers meekijkt. Die komen uit China, Singapore en Roemenië.

    Volgens analist Virak Ou van de onafhankelijke denktank Future Forum dienen ze vooral een binnenlands doel. „Een paar internationale observanten met serieuze blik, dat ziet er al snel officieel uit. Voor gewone Cambodjanen lijkt de betrouwbaarheid daarmee groter.”

    Onafhankelijke waarnemers of niet, Cambodja is nooit een democratie in de brede zin van het woord geweest, zegt Ou. De verkiezingscommissie, de rechters en het leger opereren allemaal onder sterke invloed van regeringspartij CPP. „Verkiezingen waren nooit vrij en eerlijk, maar deze zijn wel héél ongeloofwaardig.”

  6. Zorg voor een zo hoog mogelijke opkomst

    De verboden oppositiepartij CNRP probeert de verkiezingen te boycotten met een #cleanfinger-campagne. Cambodjanen kunnen hun wijsvinger beter niet in de verkiezingsinkt dopen, redeneert de oppositie, want een hoge opkomst zou de legitimiteit van Hun Sens overwinning vergroten.

    Zo ziet de regering het zelf ook en dus probeert die de opkomst op te krikken. De #cleanfinger-aanhangers zijn gewaarschuwd dat alleen al de oproep niet te gaan stemmen hun celstraf kan opleveren, al is niet duidelijk waar dat in de wet staat.

    In een verklaring stelt de minister van Arbeid dat hij verwacht dat werknemers drie dagen vrij krijgen, opdat ook de Cambodjanen die in de kledingfabrieken in Phnom Penh werken genoeg tijd hebben naar huis te reizen. Mét behoud van salaris, staat in de brief. Alles voor een echte stem.

    • Annemarie Kas