Waarom was er geen evacuatieplan?

Bosbranden in Griekenland

Er is groeiende kritiek op de regering. Zelfs lokale inwoners wisten niet waar ze heen moesten toen het vuur hen bedreigde.

Mati, een kustplaats in de regio Rafina, is het zwaarst getroffen door de branden. Veel gepensioneerde Grieken hebben hier een vakantiehuisje. Foto Nikos Kalogerikos/Reuters

De kritiek op de Griekse regering groeit na de bosbranden rond Athene die aan zeker 81 mensen het leven hebben gekost. Inwoners van het gebied zijn boos dat de autoriteiten geen draaiboek hebben om met dit soort rampen om te gaan en dat ze mensen niet op tijd uit de dichtbevolkte toeristische gebieden hebben geëvacueerd.

Ook experts zijn kritisch op de overheid. „Er was geen evacuatieplan”, zei Costas Synolakis, hoogleraar nationale rampen aan de Technische Universiteit van Kreta, tegen de zender CNBC. „Er is geen oefening geweest voor de evacuatie van het gebied, waardoor ze niet wisten hoe lang het zou duren om bijvoorbeeld honderd mensen te evacueren. Daardoor wisten zelfs lokale inwoners niet waar ze heen moesten toen het vuur hen bedreigde.”

De branden op het schiereiland Attika sloegen toe als vlammenwerpers. Aangewakkerd door een stormachtige wind, verspreidde het vuur zich razendsnel door de kurkdroge dennenbossen ten noordoosten van Athene. Veel mensen werden verrast door de vaart van het vuur.

„Het gebeurde erg snel”, zei Nikos Stavrinidis tegen persbureau AP. Hij was met zijn vrouw en vier vrienden in het dorp Mati om zijn zomerhuis op te knappen. „Het vuur was eerst in de verte, maar ineens bereikten vonken ons huis. Voor we het wisten waren we omringd door vuur.”

Stavrinidis rende met zijn vrouw en vrienden naar zee. De vlammen brandden hun hielen toen ze het strand bereikten. Ze bedachten zich geen moment en doken in het water. Verblind en verstikt door de rook verloren ze al snel de kust uit het oog. Door de wind en de sterke stroming werden ze naar open zee gevoerd.

Na twee uur ronddobberen, werden ze opgepikt door een vissersboot met Egyptische bemanning. Twee van Stavrinidis’ vrienden waren toen al verdronken. „Het is verschrikkelijk om te zien dat de persoon naast je verdrinkt en je kunt hem niet helpen. Dat zal me altijd bij blijven.”

Zo’n 800 mensen konden uit het water worden gevist door de kustwacht, vissers en plezierboten die in buurt waren. „Godzijdank was er de zee”, zei Kostas Laganos, een overlevende, tegen persbureau Reuters. „Want de vlammen achtervolgden ons tot aan het water. Onze ruggen brandden terwijl we in het water doken.”

Andere mensen probeerden per auto te vluchten. Maar de weg uit het dorp, was al snel geblokkeerd door een muur van rook en vlammen. Mensen kwamen vast te zitten in het verkeer en probeerden zichzelf te voet in veiligheid te brengen. Velen hebben het niet gered. Op de weg staat nu een lange rij uitgebrande auto’s, sommige met de sleutel nog in het contact.

De vrees is dat het dodental nog oploopt, volgens reddingswerkers zijn er nog zestig tot honderd mensen vermist. Tweehonderd mensen zijn met brandwonden en ademhalingsproblemen in het ziekenhuis opgenomen, onder wie twintig kinderen. Tien verkeren in kritieke toestand.

Mati is het zwaarst getroffen door de branden. Het dorp ligt in de regio Rafina, waar veel gepensioneerde Grieken een vakantiehuisje hebben en waar kinderen op zomerkamp gaan. Burgemeester Evangalos Bournos van Rafina zei tegen de BBC dat Mati is „weggevaagd”. Meer dan duizend gebouwen zijn verwoest of beschadigd, waaronder zijn eigen huis.

Op een klif in Mati troffen reddingswerkers 26 verkoolde lichamen aan van volwassenen en kinderen. Waarschijnlijk probeerden ze een pad naar zee te vinden. De ingang van het pad was slechts tien meter verderop, maar rook en vuur benam hen mogelijk het zicht. Hun lichamen werden een dag later gevonden, dicht tegen elkaar aan. „Deze mensen en hun kinderen hebben geprobeerd een vluchtroute te vinden, maar dat is helaas niet op tijd gelukt. Toen ze het einde zagen naderen, hebben ze elkaar instinctief omhelsd.”

Bosbranden komen geregeld voor in Griekenland tijdens de hete, droge zomers. In 2007 vielen 60 doden als gevolg van bosbranden op het schiereiland Peloponnesos. Maar Griekenland is deze zomer niet het enige land in Europa waar bosbranden woedden als gevolg van hitte en droogte. In Zweden woedden zeker vijftig branden, zelfs boven de poolcirkel.

Het hoge dodental in Griekenland is mede te wijten aan de snelle verspreiding van het vuur, dat temperaturen van 40 graden en winden van 70 kilometer per uur. De regering geeft de schuld aan brandstichters, die erop uit waren om leegstaande zomerhuizen te plunderen. Een aanklager van het Hooggerechtshof heeft een onderzoek ingesteld.

Maar critici wijzen erop het kurkdroge gebied vol staat met provisorisch gebouwde huizen. Die voldoen vaak niet voldoen aan de bouwvoorschriften en zijn neergezet zonder rekening te houden met verkaveling om branden tegen te gaan.

De persafdeling van Syriza, de linkse partij van premier Tsipras, heeft een boycot afgekondigd van de zender SKAI vanwege de kritische berichtgeving over de branden. Parlementariërs van Syriza mogen SKAI niet langer te woord staan.

Bijna alle branden zijn intussen onder controle. Diverse EU-landen hebben voertuigen, vliegtuigen en brandweerlieden gestuurd om te helpen bij het blussen. De regering heeft slachtoffers en overlevenden steun toegezegd, maar dat is niet genoeg om de gemoederen tot bedaren te brengen. „Een druppel in de oceaan”, kopte de Griekse krant Ta Nea.

    • Toon Beemsterboer