EU-Hof: inmenging Poolse rechtspraak meewegen bij uitleveren verdachten

Polen heeft een fikse tik op de vingers gekregen van het Europees Hof. Bij het uitleveren van verdachten moeten rechters in andere lidstaten meewegen dat de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak onder druk staat.

Een demonstrant houdt een exemplaar van de Poolse grondwet en een EU-vlag vast bij een protest. Foto Radek Pietruszka/EPA

Het Europese Hof van Justitie heeft woensdag bepaald dat bij de uitlevering van verdachten aan Polen de onafhankelijkheid van de rechtspraak in dat land moet worden meegewogen. Daarmee geeft het Europese Hof Polen een fikse tik op de vingers.

Het Hof in Polen deed zijn uitspraak op verzoek van het Ierse Hooggerechtshof. Rechter Aileen Donnelly maakte zich zorgen over de politieke controle die de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) sinds eind 2015 heeft over alle lagen van de rechtspraak. PiS handelde volgens juridische deskundigen en de Europese Commissie herhaaldelijk in strijd met de Poolse grondwet. De Commissie begon twee inbreukprocedures tegen Polen en een zogenoemde artikel 7-procedure, die in theorie kan leiden tot het tijdelijk opheffen van het Poolse stemrecht in de Europese Raad.

Donnelly wilde weten of de „immense” ingreep in de Poolse rechtspraak de kansen van een Poolse verdachte op een eerlijk proces in gevaar zou brengen. Een 31-jarige Pool, die wordt verdacht van drugshandel, vecht in Ierland zijn uitlevering naar Polen aan.

Lees ook het hoofdredactioneel commentaar over Polen: Polen begeeft zich naar de rand van wat in de EU nog houdbaar is

Effect op Europese rechtsorde

Met de uitspraak toont het Hof dat het inperken van de onafhankelijkheid van de Poolse rechtbanken gevolgen heeft voor de Europese rechtsorde. Tegelijk koos het niet voor de meest vergaande conclusie, namelijk het mogelijk maken om uitleveringen aan Polen automatisch te staken.

Nationale rechtbanken moeten nu vaststellen of er sprak is van „systematische of veralgemeende gebreken” die zorgen voor „een reëel risico op het schenden van het fundamentele recht op een eerlijk proces”. Daarna moet voor elke verdachte worden nagaan hoe groot het risico is op een oneerlijk proces. In de zaak tegen de Poolse drugshandelaar ligt die verantwoordelijkheid dus bij het Ierse Hooggerechtshof.

Ook de artikel 7-procedure die de Europese Commissie begon tegen de Poolse regering wegens het ondermijn en van de scheiding der machten is volgens het Hof een relevante factor wanneer rechters beslissen over uitleveringen.

Poolse regeringsgezinde media gingen de afgelopen maanden tekeer tegen rechter Donnelly. Op de rechts-conservatieve website wpolityce.pl omschreef columnist Stanislaw Janecki haar als „de eerste lesbienne” in het Hooggerechtshof en voorspelde hij dat ze andere progressieve rechters zou aanmoedigen om haar precedent te volgen. Marcin Warchol, de Poolse viceminister van Justitie, beschuldigde het Ierse Hooggerechtshof eerder van „politieke spelletjes”.

Gedwongen pensioen

Dat Warschau niet onder de indruk is van beslissingen van Europese instellingen werd deze week nogmaals duidelijk. Ondanks de door Brussel begonnen procedures keurde het Poolse Hogerhuis een wetswijziging goed die het mogelijk maakt om een nieuwe voorzitter van het Hooggerechtshof te benoemen.

Deze maand werden 22 leden van het Hooggerechtshof, dat onder meer oordeelt over de geldigheid van verkiezingsuitslagen, met gedwongen pensioen gestuurd. De huidige voorzitter, Malgorzata Gersdorf, weigerde op te stappen omdat haar mandaat officieel duurt tot 2020.

    • Roeland Termote