Opinie

Detacheerders in de zorg, misbruik je macht niet

ziet zorgmedewerkers vertrekken die via een detacheringsbureau voor meer geld bij een ander ziekenhuis aan de slag gaan. De bureaus zijn de lachende derde.

Sinds het economisch beter gaat, steekt ook krapte op de arbeidsmarkt weer de kop op. In elke economische cyclus is dit hetzelfde, ook in de zorg. Vooral in de ziekenhuizen loopt het tekort aan medewerkers inmiddels op. Dit geldt met name voor zeer specialistische functies zoals IC-verpleegkundigen, operatieassistenten, anesthesiemedewerkers, ambulancemedewerkers en verpleegkundigen op de Spoedeisende Hulp. Allemaal cruciale functies.

Akkoord, het gaat om een relatief kleine groep medewerkers, maar die vormt wel het hart van de zorg. Dus van het ziekenhuis. Als daar een tekort ontstaat, heeft dat effect op de hele organisatie. Punt is bovenal, dat er weinig van deze zeer belangrijke medewerkers beschikbaar zijn. Met als gevolg dat overal de noodscenario’s uit de kast worden gehaald.

Wie op internet surft, weet waar ik het over heb. Die komt de mooiste advertenties tegen voor deze specialistische functies. Let op: inclusief 1.000 euro aanbrengpremie, 1.500 euro welkomstbonus, directe beschikking over een auto, de mogelijkheid op verschillende plekken kunnen werken naar keuze, op tijden naar keuze, indien gewenst op een vaste plek voor langere tijd. Of, nog aanlokkelijker: met een salaris boven de geldende norm in ziekenhuizen. Plus een eindejaarsbonus.

Als bestuurder van een categoraal ziekenhuis kan ik niet op tegen zoveel verleidelijkheid. En eerlijk gezegd snap ik dat mensen daarvoor bezwijken. Wie wil er niet in de watten worden gelegd, als de stemming op de arbeidsmarkt in de zorg jarenlang in mineur is geweest?

Waar ik me aan stoor, is de rol van de detacheringsbureaus. Want zij lokken deze goed opgeleide medewerkers weg bij het ziekenhuis om ze duurder aan te bieden bij een ander ziekenhuis.

Daarmee plaatsen ze de beslissers voor het blok. U heeft een tekort dat snel moet worden opgevuld? En u wilt u goed personeel? Dan zult u extra moeten dokken – want zo werkt de markt. Eerlijk is eerlijk: voor de meeste ziekenhuizen is dit een „offer they can’t refuse”.

Het wrange is dat ik enorm trots ben op de mensen die bij ons werken. Ze moeten opleiden, protocollen maken, zichzelf ontwikkelen, op voor hen moeilijke dagen en tijden diensten draaien. Ze moeten productief zijn, collega’s opvangen, werken onder hoogspanning, zich verbinden met de organisatie, meewerken in projecten, enzovoort.

Wij verwachten alles van ze. En zij doen het nog ook. Als er vervolgens een paar ingaan op de verlokkingen van de detacheringsbureaus – in de hoop dat ze voortaan minder moeten – dan wordt het moeten voor de overgebleven collega’s alleen maar groter. Dan is het evenwicht pas echt verstoord.

Het leuke van een baan in het ziekenhuis is dat je je mag ontwikkelen, betrokken bent bij beleid, of jonge mensen mag opleiden. Maar wat als je nog meer diensten moet draaien, op nog onmogelijker tijden moet werken, niet meer op cursus kunt? Dan ontstaat er een negatieve spiraal in de zorg. Ik hoor het al zoemen: als we ons niet meer kunnen ontwikkelen en slechts de gaten van de detacheringskrachten mogen vullen, dan kunnen we beter voor onszelf kiezen. Dus voor het geld, de auto en de bonus. Dan verdwijnt de ziel uit de zorg.

En als de ziel verdwijnt, dan is er iets mis in de zorg. Want dan maken de detacheringsbureaus misbruik van de situatie. Sterker: zij creëren het probleem door mensen om financiële redenen weg te halen – waarna zij diezelfde mensen voor veel geld aanbieden als oplossing voor het door hen geschapen probleem. Het effect is dat niet slechts de ziel verdwijnt, maar dat de personeelskosten voor deze specialistische functies soms met de helft omhoog schieten. Geld dat we hard nodig hebben voor de zorg, en voor de ontwikkeling van onze medewerkers. Terwijl wij juist samen met de medewerkers steeds meer en betere zorg leveren voor minder geld, gaat dat extra geld naar commerciële bureaus die op geen enkele manier de zorg beter maken.

Hebben wij dan zitten slapen als ziekenhuisbestuurders? Deels. We hebben de afgelopen jaren minder tijd en geld uitgetrokken voor vervolgopleidingen. En we hebben de medewerkers terugkijkend niet altijd de waardering gegeven die ze verdienden. We waren te veel bezig met productiviteit, bouwen, besturen terwijl de basis de aandacht ook nodig had. Wij moeten het werken in de zorg aantrekkelijker maken, opdat medewerkers de ruimte krijgen zich te blijven ontwikkelen. Want als alles slechts wordt uitgedrukt in meer productiviteit is het wachten op de volgende die vertrekt.

Mijn oplossing is: meer flexibiliteit in de regio. Geef medewerkers gegarandeerd de mogelijkheid om verder te groeien in interessante functies, ook als dat op een andere, nabije IC is of de ambulancedienst. Bied ze meteen aan dat ze terug kunnen komen. Schep hier een regionaal opleidingsbudget voor ook samen met bijvoorbeeld de thuiszorg. Creatiever en flexibeler dient het credo te zijn. Ik besteed liever een deel van die 50 procent extra kosten aan de eigen medewerkers dan aan detacheringsbureaus.

Wij bestuurders zijn aan zet. Detacheringsbureaus kunnen dan hun natuurlijke rol vervullen bij tijdelijke capaciteitsvragen. Maar ze mogen niet uitsluitend kiezen voor de lusten. En de ziekenhuizen opzadelen met de lasten. En wie weet is een andere mogelijke oplossing om daarnaast gewoon te besluiten niet meer in zee te gaan met deze bureaus voor structurele capaciteitsvragen. Dan droogt het vanzelf op.