Kamagurka op de ladder naast zijn robot Kamabot tijdens het inrichten van de tentoonstelling.

Foto Merlijn Doomernik

Alles wat Kamagurka kan, kan Kamabot beter

Robot Blikvanger op de tentoonstelling ‘Kamagurkistan’ in Den Bosch is Kamabot. De robot die tekent, grappen vertelt en sketches opvoert. Maar perfect mag de robot niet zijn. „Ik wil het begrip Artificiële Idiotie gangbaar maken.”

Het liefst had Kamagurka gezien dat de robot die hij heeft ontworpen voor de tentoonstelling Kamagurkistan werd voortgetrokken door een pony. De ‘Kamabot’ kan alles wat de 62-jarige Belgische cartoonist en theatermaker berucht maakte; grappen vertellen, sketches opvoeren, tekeningen produceren en dat liefst allemaal tegelijk. Kamabot is lomp en immobiel, maar die kant van het bouwwerk benadrukken met een levende pony, dat zag de afdeling beveiliging van Het Noordbrabants Museum niet zitten. „Mijn werk is een ode aan het falen”, legt Kamagurka uit. „De mens wil altijd maar dat alles goed gaat en perfect is en robots zijn een verpersoonlijking van dat ideaal. Ik wil een robot introduceren die veel kan, maar ook het menselijk falen onderstreept.” Daarom wil hij graag het begrip Artificiële Idiotie gangbaar maken. „Mensen maken zich zorgen over AI, ik wil het weer een menselijke kant geven.”

Tijdens de opbouw van Kamabot, afgelopen vrijdag, zijn de ingewanden van de robot nog zichtbaar. Een beamer zal via het hoofd schilderijen en sketches uit het enorme oeuvre van de Belg projecteren. Kamabots mond is een lichtkrant die boodschappen de wereld instuurt. In zijn onderbuik zit een printer die is verbonden met Kamagurka’s iPhone; alle tekeningen die de kunstenaar maakt terwijl de tentoonstelling loopt, zoals zijn dagelijkse cartoon voor NRC, zal hij fotograferen. Ze zullen in real-time de museumzaal inrollen. En dan zijn er nog de knoppen aan de zijkant, wie daarop drukt hoort Kama een grap voorlezen. „Waaronder een paar hele vieze”, lacht hij.

Foto Merlijn Doomernik
Foto Merlijn Doomernik
Foto Merlijn Doomernik
Foto’s Merlijn Doomernik

De drie in paars gehulde tentoonstellingsbouwers die de immense Kamabot in elkaar zetten, gaan uiterst nauwkeurig te werk. Met een vorklift hijsen ze het hoofd op het meer dan twee meter hoge bouwwerk. Het resultaat ziet er behoorlijk retro uit; de Kamabot zou op zijn rubberen banden zo The Jetsons in kunnen rollen, de Amerikaanse futuristische animatieserie verzonnen in de jaren zestig. „Hij is voor The Jetsons te lomp”, zegt Kamagurka. Hij was als kind wel gefascineerd door de tv-serie over een Amerikaans gezin in de toekomst, dat een tegenhanger vormde voor de in de steentijd levende Flintstones. „Mijn allereerste gepubliceerde tekeningetje, dat nu ook op de tentoonstelling in Den Bosch te zien is, was een vissende Fred Flintstone. Ik was toen negen. Een paar jaar later leerde ik bij kennissen The Jetsons kennen. Ik vond dat toen zo zot, een gezin dat robots ter beschikking heeft.”

De fictie uit Kamagurka’s jeugd haalt nu de realiteit in. „Drones worden gebruikt om mensen te bombarderen en pakjes rond te brengen. Het is logisch dat je die dingen ook introduceert in een non-conformistisch gebied, zoals kunst. In mijn geval humoristisch getinte kunst.”

Fik

De robot wordt in Den Bosch omringd door hoogtepunten uit Kamagurka’s oeuvre zoals de Cholesterolifant, een beeld van een felgele baby-olifant in een plasje eiwit, en variaties op meesterwerken uit de schilderkunst. Zo hangt in dezelfde zaal Kamagurka’s versie van De schreeuw van Munch waarin het van angst doortrokken gezicht van de schreeuwer is vervangen door een spiegelei met drie dooiers. Bijna ieder medium heeft de Belg al uitgeprobeerd. „De rest van de expositie en het bijbehorende boek over mijn werk zijn vooral een terugblik. Ik wilde iets nieuws toevoegen dat aansluiting heeft met de toekomst. Ik zal tot mijn allerlaatste dag op aarde tekeningetjes maken, maar ik weet nu wel dat ik dat kan. Een experiment als de robot geeft me zin naar meer, ik houd van spelen. Ik wil ook graag experimenteren met 3D-printing.”

Kamagurka

Een week voor de opening van de expositie is Kamabot nog wit en sober, vlak voor de opening zal Kamagurka naar Den Bosch afreizen om zijn schepping te beschilderen.

Belangrijk is dat er niet al te veel verf wordt gebruikt, vertelt hij, een robot is geen schilderdoek. „Hij wordt waarschijnlijk warm en in een museum moet je opletten dat dingen niet in de fik gaan.” Ook aan de binnenkant zal hij een tekening aanbrengen. In de eerste schetsen die hij van de robot maakte en naar de Bredase ontwerpstudio Tiesencoo stuurde, zit er iemand in de robot. „Die persoon moet voorkomen dat de robot slimmer wordt dan hijzelf, en dus de mens, door zelf na te denken.”

Kortsluiting

Gelooft hij dat er ooit robots zullen bestaan die het creatieve werk van kunstenaars overnemen? Kamagurka: „Nee. Artificiële intelligentie kan volgens mij enorm veel, dingen berekenen of zelfs combineren, zoals Trump en doperwtjes zoals ik eerder deze maand deed in De Standaard, maar voor een goede grap is meer nodig.” Er vindt altijd een selectieproces plaats in het onderbewustzijn van een kunstenaar, vertelt Kamagurka. En artificiële intelligentie mist een onderbewustzijn, net als een collectief geheugen. „Ik geloof niet dat een computer ooit, zoals mensen dat doen, uit de eindeloze stroom ideeën en opties die iedere seconde door hun hoofd schieten, er instinctmatig één kan uitkiezen en die dan uitwerken of uitspreken. Software zal altijd blijven steken bij een specifieke route richting een oplossing.”

Kamagurka’s manier van werken zou waarschijnlijk kortsluiting opleveren. „Ik heb ooit met een vriend een experiment gedaan. Een uur lang tekende ik zo snel mogelijk cartoons en hij timede met een stopwatch hoe lang ik erover deed. Het eerste uur tekende ik dertig cartoons binnen de zestig minuten, het tweede uur tekende ik er dubbel zoveel en het derde uur had ik nog maar zeventien seconden nodig om een grap op papier te zetten. En binnen die zeventien seconden schoten er zeker zes alternatieven door mijn hoofd, waarvan ik er zonder na te denken een uitkoos.”

Kamabot in Den Bosch lijkt alvast niet snel last te krijgen van kortsluiting. Als hij aan het begin van een grap even hapert omdat hij de clou is vergeten, mompelt hij beleefd met Kamagurka’s stem: „Ik heb mij vergist, de robot begint opnieuw.”

    • Sabeth Snijders