Recensie

Op meesterlijke wijze wanhopen over de toekomst van de planeet

Drama Op ingetogen manier behandelt Paul Schrader grote kwesties in ‘First Reformed’, zoals geloof versus activisme.

Ethan Hawke en Amanda Seyfried in First Reformed.

Eens in de zoveel tijd wordt er een kunstwerk gemaakt dat z’n tijd begrijpt. First Reformed van Paul Schrader is zo’n film. Op het eerste gezicht is First Reformed het verslag van een geloofscrisis, geen onbekend thema voor de religieuze en religiekritische Schrader, een paradox die al zijn werk gevaarlijk en confronterend maakt. Ethan Hawke speelt een alcoholistische priester in upstate New York die om hulp wordt gevraagd door een jonge zwangere vrouw (niet geheel toevallig Mary geheten). Ze maakt zich zorgen om haar echtgenoot Michael, een milieuactivist die net uit de gevangenis is ontslagen. In een aantal gesprekken onderzoeken ze geloof versus activisme, en aan de hand van Michaels ‘ecoterrorisme’ ook op een prangende en urgente manier hoe het ook alweer zit met het doel dat de middelen heiligt.

Niets blijft heilig: begrippen als het goddelijke, onbaatzuchtigheid, mededogen krijgen het te verduren. En niets blijft gespaard: religie wordt ook afgeschilderd als multinational en entertainmentsmachine. De film confronteert ook het failliet van het kapitalisme, vreest het einde van onze planeet, durft zelfs de hoop uit te dagen.

First Reformed is ondanks al die grote kwesties een zinderend ingetogen film. Hawkes Ernst Toller is een complex en gecompromitteerd personage, op eenzelfde fatale reddingsmissie als Travis Bickle in Taxi Driver, het scenario dat Schrader aan het begin van hun beider carrières voor Martin Scorsese schreef. Het is de essentiële rol voor Ethan Hawke, zoals Taxi Driver dat ooit voor Robert De Niro was.

De film zit vol met verwijzingen naar Dreyer, Bergman, en Bresson, filmmakers over wie Schrader in zijn beroemde boek Transcendental Style in Film schreef. Van het boek kwam afgelopen maand een geüpdatete editie uit.

Schrader is waarschijnlijk de enige filmbeschouwer ter wereld die in zijn films en scenario’s aantoonbaar kan maken wat hij bedoelt, én dat kan overstijgen. Dat is de ware transcendentie.

    • Dana Linssen