Recensie

Hoffelijkheid, heldendom en idealisme zijn zo gek nog niet

Tragikomedie Terry Gilliams bewerking van Cervantes’ meesterwerk ‘Don Quichot van La Mancha’ gaat net als het origineel over een onttoverde wereld waaruit alle ridderlijkheid jammerlijk is verdwenen.

Adam Driver en Jonathan Pryce als Don Quichot en Sancho Panza.

Wat Orson Welles nooit voor elkaar kreeg, is Terry Gilliam na ruim 25 jaar gelukt: het maken van een bewerking van Don Quichot van La Mancha, het fameuze meesterwerk van Cervantes. In veel opzichten is zijn film trouw aan Cervantes. Ook bij Gilliam gaat het over een onttoverde wereld waaruit alle ridderlijkheid jammerlijk is verdwenen. Cynisme, hebzucht en ongemanierdheid zijn de norm, hier vormgegeven door een hedendaagse filmploeg die bezig is met een zielloze adaptatie van Don Quichot, geregisseerd door de Amerikaan Toby, een seksistische en racistische reclamemaker. Zijn vulgaire producent ziet het vooral als een manier om de Russische oligarch Aleksej het hof te maken, om zo een deal binnen te halen om diens wodkamerk te promoten.

Tien jaar eerder maakte Toby een studentenfilm in Spanje, een zwart-witversie van Don Quichot waarbij de hoofdrol werd gespeeld door een plaatselijke schoenmaker. Angelica, de dochter van een barman in het stadje, speelde Dulcinea, Don Quichotes imaginaire geliefde.

Om inspiratie op te doen gaat Toby op zoek naar de hoofdrolspeelster uit zijn studentenfilm, een zoektocht die hem niet alleen leidt naar de boze barman maar ook de schoenmaker. Tien jaar na dato gelooft hij dat hij Don Quichot is, en hij ziet Toby aan voor Sancho Panza.

Het is het begin van een nieuwe queeste, waarbij het duo kleurrijke avonturen beleeft. Avonturen die Toby langzaam doen inzien dat het romantische wereldbeeld van Don Quichot, vol hoffelijkheid, heldendom en naïef idealisme, zo gek nog niet is. Uit schuldgevoel wil Toby Angelica, die nu de escortdame van Aleksej is, redden. De rijke Rus ziet haar als bezit en behandelt haar als voetveeg.

Lees ook de reportage op de set van ‘Don Quixote’: Is de vloek van Don Quichot bezworen?

Net als veel andere Gilliam-films is The Man Who Killed Don Quixote een pleidooi voor een wereld die de verbeelding hoog in het vaandel heeft staan. Dat pleidooi werkt aanstekelijk maar gaat ten koste van personages die te dicht bij karikaturen liggen: de cynische producent, zijn hoerige vrouw en de ongemanierde oligarch voor wie alles te koop is. De boodschap dat onschuld en ridderlijkheid verloren zijn gegaan, is wat eenduidig. En het commentaar op xenofobie in de scène waarin Toby Arabisch sprekende vluchtelingen aanziet voor terroristen is wat gemakzuchtig. Het moment waarop Toby de ondertitels wegduwt bij een Spaanstalige scène is dan weer geheel in de postmoderne geest van Cervantes.

Gilliams Quichot-film kent een getormenteerde productiegeschiedenis. De verwachtingen zijn zo hoog dat het eindresultaat eigenlijk alleen nog kan tegenvallen. En dat doet The Man Who Killed Don Quixote dan ook. Maar dat wil niet zeggen dat Gilliams adaptatie geen mooie momenten bevat.

    • André Waardenburg