EU zet plan door om geredde migranten naar Noord-Afrika te sturen

De EU maakt serieus werk van plannen voor migratiecentra in Noord-Afrika om op zee geredde migranten heen te sturen. Dat blijkt uit plannen die de Europese Commissie dinsdag heeft gepresenteerd.

Leden van de Spaanse Guardia Civil kijken toe terwijl migranten van boord komen van een schip van de kustwacht, op 21 juli dit jaar in de havenstad Algeciras. Foto Jorge Guerrero/AFP

Alhoewel nog geen Noord-Afrikaans land publiekelijk interesse heeft getoond, zet de EU de plannen voor ‘ontschepingsplatforms’ in Noord-Afrika door voor migranten die uit de Middellandse Zee zijn gered. Ook wordt er serieus werk gemaakt van ‘gecontroleerde centra’ in de EU, waar binnen 72 uur moet worden bepaald of iemand voor asiel in aanmerking komt. Lidstaten die migranten na deze screening uit de centra overnemen, krijgen daarvoor zesduizend euro per persoon uit het EU-budget.

Dat blijkt uit plannen die de Europese Commissie dinsdag heeft gepresenteerd. Volgens Brussel moeten de centra in Noord-Afrika en Europa ervoor zorgen dat overal rond de Middellandse Zee voldoende plekken zijn om geredde migranten veilig aan land te brengen en ze bescherming te bieden.

EU-voorzitter Oostenrijk stelde kort na de EU-top voor de migratieroute over de Middellandse Zee volledig te sluiten. Concrete plannen ontbreken nog. Lees daarover: Oostenrijk wil haast met sluiting mediterrane migratieroute

Op een EU-top eind juni riepen Europese regeringsleiders de Europese Commissie op de ideeën van de ‘gecontroleerde centra’ en de ‘ontschepingsplatforms’ verder uit te werken. Dat heeft de Commissie nu gedaan, maar veel details ontbreken nog. Zo is onbekend in welk geval uit zee geredde migranten naar de centra in Europa worden gebracht en wanneer ze in Noord-Afrika worden afgezet.

De Commissie maakt wel duidelijk dat teruggevaren migranten naar landen buiten de EU niet in kampen zullen worden vastgehouden. VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zorgt er volgens Brussel voor dat aan land gebrachte migranten bescherming ontvangen als ze die nodig hebben. Bijvoorbeeld via hervestiging in veilige landen. Economische migranten worden teruggebracht naar hun land van herkomst, via reïntegratieprogramma’s van de Internationale Organisatie voor Migratie.

Libië werkt niet mee

Waar de centra moeten komen, is de grote vraag. De internationaal erkende regering van Libië, van waaruit de meeste migrantenboten richting Europa vertrekken, heeft al diverse malen laten weten niet te zullen meewerken. Bovendien moet het om veilige landen gaan, terwijl Libië wordt verscheurd door geweld.

De Europese Commissie lijkt dan ook aan andere bestemmingen te denken, waaronder kandidaat-lidstaten van de EU als Albanië en Macedonië. Om te voorkomen dat de centra migranten aantrekken is het de bedoeling die „zo ver mogelijk” in te richten van de plaatsen waarvandaan mensen richting Europa vertrekken. Om dezelfde reden wordt volgens een persbericht van de Commissie niet alle mensen die bescherming nodig hebben, de mogelijkheid van hervestiging geboden.

Dit punt leidt, net als andere delen van de voorstellen, tot forse kritiek van de Nijmeegse migratiedeskundige Carolus Grütters (Radboud Universiteit). Hij wijst erop dat de EU het mensen zonder de vereiste papieren al langer onmogelijk maakt de Unie met het vliegtuig te bereiken. Nu migrantenboten met EU-steun worden teruggehaald door de Libische kustwacht en er straks mogelijk ook naar andere Noord-Afrikaanse landen mensen worden teruggevaren, raken de mogelijkheden voor echte vluchtelingen om de EU te bereiken uitgeput. „Kennelijk gaat het niet primair om het redden van levens, maar om het weren van mensen”, zegt Grütters.

Er was veel verontwaardiging over het scheiden van kinderen van de ouders aan de grens in de VS. Zijn de nieuwe plannen van Tusk – opvang in Noord-Afrika – beter? Lees daarover: Ook Europa schuift migratieproblemen van zich af

Als alternatief voor migratiecentra in Libië wordt Tunesië vaak genoemd. De Belgische staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) zou er onlangs de interesse polsen, maar liet daar bij terugkeer niets over los. De Europese Commissie zegt bestemmingslanden voor de migratiecentra pas te zullen benaderen als de plannen verder zijn uitgewerkt.

Detentiecentra

Ook voor de ‘gecontroleerde centra’ in de EU hebben zich publiekelijk nog geen landen gemeld. De Europese Commissie probeert lidstaten te verleiden met het dekken van de kosten en het leveren van tolken, asielexperts en medisch personeel.

Grütters van de Radboud Universiteit stelt dat deze centra in de praktijk detentiecentra worden, omdat het risico groot is dat migranten die niet voor asiel in aanmerking komen anders vertrekken en in de illegaliteit te verdwijnen. Opsluiten zou in strijd zijn met asielwetgeving. Grütters: „Het gevangen zetten van asielzoekers staat op gespannen voet met de Asielprocedurerichtlijn, die bepaalt dat iemand die asiel aanvraagt niet alleen om die reden mag worden opgesloten.”

In tegenstelling tot nu, waarbij Italië en Griekenland in eerste instantie met de migranten blijven zitten, moeten diegenen die voor EU-bescherming in aanmerking komen straks over een reeks van landen worden verdeeld. Om lidstaten de kans te geven werkelijk solidariteit te tonen heeft Italië zich bereid verklaard de komende vijf weken Europese marineschepen met geredde migranten aan boord te verwelkomen in zijn havens. Sinds het aantreden van de regering met de Vijfsterrenbeweging en de radicaal-rechtse Lega worden schepen met migranten regelmatig geweigerd door Italië.

    • Wilmer Heck