Klokkenluider Shahmir Sanni: „Ik kon snel via Whatsapp mijn moeder vertellen dat ik gay ben. Ik vreesde voor mijn familie in Pakistan.”.

Foto Panos Picture

Brexit-klokkenluider over de ‘weerzinwekkende smerigheid’ van de Britse politiek

Shahmir Sanni, klokkenluider

De 24-jarige penningmeester van BeLeave bracht het gesjoemel van de Brexit-beweging naar buiten en werd aangepakt. „Ik vreesde voor mijn familie in Pakistan.”

Hoe smerig de Britse politiek kan zijn? „Weerzinwekkend smerig”, zegt Shahmir Sanni. Dit leerde de 24-jarige politiek activist en Brexit-klokkenluider in maart. Zonder zijn medeweten verzorgde 10 Downing Street zijn coming out als homoseksueel. „Mijn leven leek verwoest.”

Wat hem is overkomen, vertelt Sanni zo direct. Eerst wil hij kwijt hoe het kan dat een gebroken man vier maanden later zo monter is. Sanni is blij dat de Britse kiescommissie hem vorige week gelijk gaf. Vote Leave, de officiële organisatie die tijdens de campagne voor Brexit was, met Boris Johnson en Michael Gove als kopstukken, heeft de kieswet geschonden door heimelijk samen te werken met BeLeave, een jongerenorganisatie waar Sanni penningmeester was. Ook heeft Vote Leave op onrechtmatige wijze het plafond voor campagnebestedingen omzeild door via BeLeave geld van donoren naar een strategiebureau te sluizen.

De kiescommissie legde Vote Leave vorige week een boete van 61.000 pond op. De aanklager overweegt een strafrechtelijk onderzoek. Voor het eerst zijn er serieuze twijfels binnen de politiek over de referendumuitslag.

Dat alles was nooit gebeurd als Sanni had besloten te zwijgen. Toen hij in het vroege voorjaar zijn verhaal deed in The Observer en plotsklaps klokkenluider werd, sloegen betrokkenen terug. Dat was het moment dat Sanni de ranzigheid van politiek ervoer.

Lees over de boete voor de Vote Leave-campagne

De beschuldiging van campagnefraude is onzin, zei ex-vriend Stephen Parkinson. Parkinson werkte in 2016 voor Vote Leave en trad na het referendum als politiek secretaris toe tot de staf van premier May. Sanni was vrijwilliger en ze kregen een relatie, zei Parkinson. „In die hoedanigheid heb ik Shahmir gesteund en geadviseerd. Ik kan mij voorstellen dat de grenzen vervaagden voor hem, maar ik wil verhelderen dat ik nooit de activiteiten van twee verschillende campagnegroepen heb gestuurd.” Hij werd door Parkinson neergezet als verliefde beginneling, terwijl zelfs zijn familie niet wist van zijn geaardheid, vertelt Sanni. „Ik kon nog snel via WhatsApp mijn moeder zeggen dat ik gay ben. Ik vreesde voor mijn familie in Pakistan.”

„Michael Gove en Boris Johnson hechten geen waarde aan de instellingen die de democratie beschermen. Ze willen macht.”

Premier May heeft nooit haar verontschuldigingen aangeboden voor het feit dat haar naaste medewerker Shahmirs homoseksualiteit bekendmaakte. Parkinson werkt nog steeds op 10 Downing Street. Sanni werd drie weken na het interview ontslagen door de Taxpayers Alliance, de lobbygroep waar hij na het referendum werkte en die is opgezet door dezelfde mensen die achter Vote Leave zaten.

Waarom wilde u campagne voeren voor de Brexit?

„Ik ben in Pakistan geboren, woonde tot mijn vijftiende in Karachi. Toen mijn ouders scheidden verhuisde ik met mijn moeder naar Birmingham. Ik voel mij Brits en Pakistaans, geen Europeaan. In de jaren 60 werden Britse politici verliefd op de EU en mochten de voormalige kolonies wegrotten. Het is racistisch dat Fransen en Polen zich hier makkelijker kunnen vestigen dan Nigerianen en Pakistanen.”

Het staat de Britse regering vrij ruimhartig te zijn voor migranten uit derde landen, dat is geen EU-beleid.

„Is dat zo? Er is mij veel wijsgemaakt.”

Wat was uw taak bij BeLeave?

„Ik ontwierp campagnemateriaal. Het Leave-kamp vond mij interessant omdat ik jong, Pakistaan en moslim ben – moeilijke doelgroepen.”

Stoort u dat?

„Pfffffff. Ik kwam net kijken in de politiek en mocht langs op Downing Street. Kijk, ik weet dat een deel van de Leave-campagne bestond uit enge rechtse mensen, maar ik had vooral te maken met progressieve liberalen.”

Sanni was weliswaar penningmeester van BeLeave, hij zegt dat hij geen zeggenschap had over donaties. Zoals de 675.000 pond die betaald werd aan AggregateIQ, het Canadese online-adviesbureau dat nauw samenwerkte met het omstreden Cambridge Analytica. Na het referendum ging Sanni twijfelen. Hij was gekwetst dat Vote Leave dreigde dat het VK overspoeld zou raken met migranten als Turkije toetrad tot de EU. In 2017 zag Sanni dat strategen van Vote Leave zichzelf verwijderden uit de gemeenschappelijke online map van documenten van BeLeave. Vreemd”, zegt Sanni.

Hij zette vraagtekens bij de rol van AggregateIQ, regelde een afspraak. „Ik verzon een smoes, zei dat ik wilde kijken of ze een project konden doen voor de Taxpayers Alliance. We zaten precies in dit restaurant, daar achter”, zegt Sanni, wijzend naar een tafel ingeklemd tussen een pilaar en een wand met boeken. „Ik kreeg alleen maar ontwijkende antwoorden.”

Al een tijd chatte Sanni met Christopher Wylie, die de misstanden bij Cambridge Analytica en Facebook aankaartte. Wylie en Sanni leerden elkaar jaren eerder kennen in de kroeg. Beiden waren geïnteresseerd in politiek, in „kunstzinnige shit”. Ze spraken af. „Chris vertelde mij alles: over hoe cruciaal AggregateIQ was voor het referendum. Chris sprak toen al een tijd met The Observer. Dat heb ik ook gedaan.”

Waarom vindt u het belangrijk dit wereldkundig te maken?

„Ik ben opgegroeid in Pakistan in de jaren na de aanslagen van 9/11. Ik weet hoe het voelt in een staat te leven waar de instellingen per definitie gewantrouwd worden, wat het betekent als een land democratie verloochent. Een vriend van mij in Pakistan is ooit neergeschoten omdat zijn oom politicus was.”

De Britse politiek is niet de Pakistaanse.

„Eerlijk verloop van verkiezingen is een basisprincipe van democratie. Hier is het systeem ook kapot.”

Hoe repareer je het systeem?

„Door de verantwoordelijken te straffen. Michael Gove was mede-oprichter van Vote Leave. Hij moest afweten van de giften die via BeLeave liepen. Boris Johnson was er ook nauw bij betrokken. Zij hechten geen waarde aan de instellingen die de democratie beschermen. Ze willen macht.”

Boris Johnson, kopstuk van Vote Leave, tijdens de Brexitcampagne in 2016

Stefan Rousseau

„Ik ben voor een referendum maar zie dat als een eerste, eerlijk moment de Brexit te wegen. Er wordt nu getwijfeld of de overschrijding van de bestedingsregels van doorslaggevend effect was op de uitslag. Als online strateeg weet ik dat je met 6 ton miljoenen impressies, mini-advertenties, op sociale media kan kopen. Zelfs dat moet niet uitmaken. Een sporter die doping pakt, straf je ook niet alleen als hij wint. Het Brexitreferendum was een leugen.”

De zaak van Sanni staat niet op zich. Niet alleen Vote Leave heeft de kieswet overtreden, Leave.EU, de campagnegroep gesteund door Nigel Farage met geld van miljonair Arron Banks, heeft dat ook gedaan. De kiescommissie oordeelde dat Leave.EU zich aan dezelfde vergrijpen schuldig maakte als Vote Leave.

The Observer meldde dat Banks in aanloop naar het referendum opvallend vaak contact had met Russische zakenlui en Aleksandr Jakovenko, de ambassadeur in Londen, die in de VS door speciaal aanklager Robert Mueller gezien wordt als een cruciale brug tussen het team van Trump en de Russische regering. Ook de Leave.EU-campagne had volgens journalisten banden met Cambridge Analytica.

De vraag is of Banks zijn aandeel in de Brexitcampagne met Russisch geld financierde. Daar is nog geen antwoord op, maar ook in de Britse politiek begint het te dagen dat beide campagnes niet in de haak waren. Labour wil een onderzoek. „The whole damn thing moet opgeblazen worden, we moeten opnieuw beginnen”, zei ook Tory-politicus Nicholas Soames, kleinzoon van Churchill, in het Lagerhuis.

Sanni wil meer. De huidige kieswet houdt geen rekening met geavanceerde digitale strategieën. Sanni en de zijnen willen dat kiezers binnen twee keer klikken zien wie achter een Facebook-advertentie zit. Ze bereiden ook rechtszaken voor tegen Facebook en Arron Banks wegens misbruik van data.

„Ik sta zo min mogelijk stil hoe groot dit geworden is. En ik heb mijn sores, ben blut. Klokkenluiden is niet lucratief.”

Keihard zijn is noodzakelijk, zegt Sanni. „De machthebbers zitten in een trumpiaanse cyclus om hun hoofd boven water te houden, ze gebruiken dezelfde tactiek. Nu de kiescommissie boetes oplegt, zijn er Lagerhuisleden die zeggen dat de kiescommissie niet betrouwbaar is, dat er alleen maar Remainers werken. Hun retoriek is dat als een besluit van een instantie in hun nadeel uitpakt, de instelling niet deugt. Dat is gevaarlijk.”

De zaak leidde tot fel debat. De BBC negeerde de kwestie. In een vlammend betoog in The New York Review of Books betichtte Nick Cohen, columnist van The Observer, de BBC van journalistieke lafheid. „De BBC-verslaggeving van de schandalen is niet onevenwichtig of bevooroordeeld, er is nauwelijks verslaggeving”, schrijft Cohen. De BBC vindt dat de omroep het nationale humeur moet weerspiegelen. Britten kozen uit de EU te stappen, dus dat besluit wordt niet kritisch bekeken, beredeneert hij. Sanni: „Het Britse publiek is inderdaad naïef.”

Bent u het eens met de kritiek op de BBC?

„Het besluit van de kiescommissie werd op de site van de BBC tussen aanhalingstekens gemeld, alsof het een mening betrof in plaats van waarheidsvinding.”

Dan heb je twintigers nodig die wel durven Facebook, de Tories en de Leave-campagne aan te pakken?

„We kennen elkaar via Chris Wylie. We zijn allen homo, de gay maffia die de heteroseksuele wereld van de ondergang redt. Of we beseffen hoe bizar alles is? Chris heeft het te druk voor zelfreflectie. Ik probeer zo min mogelijk stil te staan hoe groot dit geworden is. En ik heb mijn sores. Klokkenluiden is niet lucratief. Ik ben blut.”

    • Melle Garschagen