Zet een bevroren fles water bij de ventilator en ga niet eindeloos pootjebaden

Vijf do’s en vijf don’ts De hittegolf houdt waarschijnlijk nog even aan. Wat te doen en wat te laten?

Honden en toeristen zoeken verkoeling in de vijver op het Museumplein in Amsterdam. Foto’s Koen van Weel/ANP, EPA, Robin van Lonkhuijsen/ANP

Je telt pas mee met een actieplan, hittegolven zijn daarin niet anders. Ook al heeft de ‘activering’ van het Nationaal Hitteplan door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) niet meer om het lijf dan een oproep tot alertheid en een verzameling tips: er is geen overheidsingrijpen of crisiscentrum. En ook al is die oproep in eerste instantie alleen gericht op ‘kwetsbaren’ die extra gevoelig zijn voor de gevolgen van de hitte.

Als de thermometer vijf achtereenvolgende dagen boven de 25 graden uitslaat, waarvan drie dagen op 30 graden of meer, is sprake van een hittegolf.

De hittegolf die nu lijkt aangebroken, houdt naar verwachting ook na deze week aan. Dan is een goede voorbereiding geen overbodige luxe, ook voor niet-kwetsbaren.

Vijf do’s bij een hittegolf

  1. Let goed op kwetsbare naasten

    Het RIVM schaart een aantal risicogroepen onder de kwetsbaren: mensen op leeftijd, met chronische ziekten of overgewicht en in verzorgingshuizen. Hun lichamen kunnen de warmte niet goed kwijt. Sommige aandoeningen en medicijnen hebben een ontregelende werking op de natuurlijke warmteregulatie van het lichaam. Bovendien vertonen zij volgens het RIVM vaak „inadequaat thermisch gedrag”. Ouderen zitten bijvoorbeeld hele dagen in de warmte aan het raam of slapen onder een winterdeken, zegt het Rode Kruis.

  2. Drink verstandig

    ‘Genoeg water drinken’ is het grootste cliché onder de hittemaatregelen. Maar ook al kent 96 procent van de Nederlanders volgens opiniepeiler Kantar TNS de aanbevolen richtlijn van anderhalve liter per dag, ruim eenderde haalt dat niet. Tijdens warme dagen is 2 liter aan te raden. Ook dat wordt deze dagen door lang niet iedereen gehaald.

    Waarom drinken we te weinig? Ouderen zijn door hun leeftijd en door medicatie minder dorstig, aan zee en zwembad legt drinkwater het af tegen alcohol en andere dranken. Drink koffie en thee, beveelt het Voedingscentrum iedereen aan. En elk uur een glaasje water.

  3. De giraffen in Ouwehands Dierenpark in Rhenen krijgen ijs. Foto Robin van Lonkhuijsen

  4. Slaap strategisch

    Met dagen boven de 30, misschien wel 35 graden liggen ook klamme nachten op de loer. Vermoedelijk zal de thermometer later deze week ’s nachts niet onder de 20 graden komen. Warme lucht stijgt op, ook binnen de muren van een huis. Het kan dus helpen om een of twee verdiepingen lager te slapen.

    En dan is er nog de precieze slaapplek. Slaap liever niet op het zuiden: daar komt de meeste zon binnen. Die schijnt bovendien tot laat in de avond vanuit het westen. Voor een koele nachtrust ben je beter af aan de noord- en oostzijde.

  5. Maak je huis hitteklaar

    Met een zonwering, een airconditioning of een ventilator wordt de hitte beter beheersbaar. Voor optimaal effect zet je de ventilator ’s avonds, als het koeler is, bij een open raam. Of zet er overdag een flesje bevroren water bij.

    De echt doorgewinterde zomerliefhebber zoekt zijn heil bij de groothandel of het tuincentrum om het verschil te maken. Een witgeverfd dak weerkaatst het zonlicht, waardoor de warmte niet door het huis wordt vastgehouden. Ook het aanleggen van een daktuin zorgt binnenshuis voor verkoeling. Al kun je met dat klussen dan weer beter wachten totdat het buiten weer wat koeler is.

  6. NRC onderzocht de adviezen tegen oververhitting: Wat kun je het beste doen als je bijna smelt van de hitte?
  7. Zoek de koelte

    Binnen kan het warm worden, maar een stap naar buiten zorgt niet altijd voor verlossing. Dichtbevolkte wijken vol betegelde tuinen laten de ontvangen warmte niet los. Uitlaatgassen vinden zich door de hete lucht geen weg naar buiten. Daardoor veranderen Nederlandse steden op warme zomerdagen in hitte-eilanden waar het tot 8 graden warmer kan worden.

    In sommige Amerikaanse en Canadese steden bieden cooling centers door de overheid verzorgde koude lucht aan. Zulke officiële faciliteiten kent Nederland niet, maar ook een bezoek aan een bibliotheek, buurtcentrum of schaduwrijk park kan verkwikkend werken.

    En dan zijn er, als ultieme uitvlucht, nog de Waddeneilanden: het enige stukje Nederland waar het Hitteplan niet geldt.

Vijf don’ts bij een hittegolf

  1. Gooi het raam niet wagenwijd open

    Met de ramen wijd open, de gordijnen aan de kant en de lamellen omhoog loopt de binnentemperatuur overdag snel omhoog. Beter is het de ramen op een kier te zetten of, in het geval van airconditioning, dicht te laten. Tegen de avond is juist doorluchten het devies: dan mag alles open.

  2. In Amerongen spelen kinderen onder een sproeier. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

  3. Ga niet urenlang pootjebaden

    Een frisse duik of een voetenbadje voelt als een goede maatregel tegen de hitte. Maar dompel je je lichaam minutenlang in koud water, dan vernauwen de bloedvaten zich en kun je de warmte niet goed kwijt. Voor nek en polsen ligt dat anders: de slagaders die zich daar bevinden vernauwen niet door de kou.

    Ook goed om te bedenken voor een zwempartij: het wateroppervlak reflecteert en versterkt de zonnestralen. Behalve op aanhoudende hitte rekent het RIVM op zonkracht 7, waardoor de huid sneller verbrandt.

  4. Laat apparaten niet onnodig aan

    Lampen, de televisie, keukenapparatuur: allemaal verbruiken ze energie en zorgen ze voor extra warmte in huis. Grootste boosdoener: een slecht geventileerde keuken. Wie ongebruikte apparatuur uitschakelt en de maaltijd simpel houdt, denkt aan het milieu en aan zijn lichaamstemperatuur.

  5. Ga (nog even) niet intensief sporten

    Hardlopen, fietsen of voetballen in de hitte is niet per se verkeerd: genoeg landen waar de temperatuurgemiddelden hoog liggen en waar toch volop gesport wordt. Maar als de temperatuur stijgt, word je wel sneller moe. De warmteregulatoren van het lichaam winnen het van de spierkracht.

    Het sleutelwoord is ‘aanpassen’. Het kost even voor het lichaam gewend is aan een tropische omgeving. Vooral ongetrainde sporters valt die gewenning zwaar. Let extra op de signalen die het lichaam afgeeft, en wacht een weekje met een intensief trainingsrondje.

  6. Ga niet wild beleggen

    Loop geen onnodig risico, meldt de financiële bijsluiter bij beleggingen. Bij hittegolven zou zo’n waarschuwing niet misstaan. Meer hitte zorgt voor meer stress en meer agressiviteit. Dat leidt weer tot riskanter, impulsiever gedrag.

    Hetzelfde effect geldt voor autorijden en voor het nemen van andere belangrijke beslissingen. Nog eens goed overwegen dus, dat nieuwe huis, die andere baan of dat huwelijksaanzoek.

  7. Correctie (24 juli 2018): In een eerdere versie van dit verhaal stond dat het Voedingscentrum aanbeveelt om minder koffie te drinken bij warmte. Dit klopt niet. Water, thee en koffie zijn goede opties op warme dagen, mede omdat koffie geen vocht afdrijft. Dit is aangepast.
    Correctie (24 juli 2018): Een eerdere versie van dit verhaal had als kop ‘Zet een bevroren fles water bij de ventilator en ga niet pootjebaden’. Dit had ‘Zet een bevroren fles water bij de ventilator en ga niet eindeloos pootjebaden’ moeten zijn, want pootjebaden
    an sich kan geen kwaad. Dit is aangepast.

    • Rik Rutten