Vertrek Özil raakt heel Duitsland

Duitse international met Turkse wortels

Het vertrek van Mesut Özil bij Die Mannschaft treft niet alleen voetballiefhebbers. De naschok treft heel Duitsland. Özil schreef een verbitterde brief en vertrok vanwege ‘racisme en gebrek aan respect’.

Mesut Özil na de verloren wedstrijd tegen Zuid-Korea (2-0) waarna het Duitse elftal werd uitgeschakeld op het WK voetbal afgelopen juni. Luis Acosta/AFP Photo

Het wordt in Duitsland al de échte nederlaag van deze zomer genoemd. De vroege uitschakeling bij het WK in Rusland kwam hard aan in voetballand Duitsland. Maar het verbitterde vertrek van topspeler Mesut Özil uit het nationale team, vanwege „racisme en gebrek aan respect”, is een heftige naschok die niet alleen voetballiefhebbers treft, ook de politiek en de hele Duitse samenleving.

Het succes van de in Gelsenkirchen geboren Özil, met zijn Turkse wortels, gold ooit als geslaagd voorbeeld van de Duitse multiculturele samenleving. Nu illustreert zijn breuk met de voetbalbond DFB de verdeeldheid in Duitsland over integratie, discriminatie en de verhouding tot Turkije.

„Het is een noodsignaal”, aldus minister van Justitie Katarina Barley, „wanneer een grote Duitse voetballer als Özil zich door racisme in zijn land niet meer gewild en door de DFB niet meer vertegenwoordigd voelt.”

Lees ook: Topvoetballer Özil verlaat Duits elftal met verwijt van racisme

De 29-jarige Özil, die speelt bij Arsenal, maakte zondagavond in een lange, bittere brief die hij via Twitter verspreidde bekend dat hij niet langer voor Die Mannschaft wil uitkomen – en waarom niet. De afgelopen maanden is hij fel bekritiseerd, omdat hij in mei op de foto is gegaan met de Turkse president Erdogan, midden in diens verkiezingscampagne. De affaire achtervolgde het Duitse elftal tijdens het WK en ook politici mengden zich erin, tot en met president Steinmeier die de zaak vergeefs probeerde te sussen.

Twee harten

Voor het eerst verdedigde Özil zich zondag voor de omstreden foto. Doordat hij in Duitsland is opgegroeid en Turkse wortels heeft, legt hij uit, „heb ik twee harten, een Duits en een Turks hart”. Met de foto met Erdogan zegt Özil geen politieke bedoelingen gehad te hebben. „Het ging erom respect te tonen voor het hoogste ambt in het land van mijn familie. Het ging mij er niet om wie de president is, maar dát het de president is.”

Hij wijst op de dubbele standaard, die ertoe leidde dat oud-topspeler Lothar Matthäus, die is verbonden aan de voetbalbond, zich nauwelijks hoefde te rechtvaardigen voor een bezoek aan de Russische president Poetin. „Maakt mijn Turkse achtergrond me een dankbaarder doelwit?”

De voorzitter van de voetbalbond, Reinhard Grindel, zou hem gekleineerd hebben. Voor hem, schrijft Özil, „ben ik een Duitser als we winnen, maar een immigrant als we verliezen. Is het omdat ik een moslim ben?”

Mythe

Hij herinnert eraan dat Grindel, toen die nog voor de CDU in de Bondsdag zat, eens verklaarde dat multiculturalisme een mythe is. Duitse kranten beschuldigt Özil ervan „het land tegen mij op te zetten”. Ook hekelt hij in vlijmscherpe woorden sponsors en zijn partners in een liefdadigheidsproject, die hem lieten vallen in verband met de kwestie. Boulevardblad Bild schrijft: „Wie zo over Duitsland denkt, kan niet voor Duitsland spelen.”

Anders dan zijn collega-international Ilkay Gündogan, die ook met Erdogan heeft geposeerd, had Özil er ondanks aanhoudende druk tot nu toe in het openbaar over gezwegen. Volgens critici toonde de foto de mislukte integratie van de twee in Duitsland geboren voetballers. Het feit dat Gündogan een shirt aan Erdogan overhandigde waar op stond ‘Met groot respect voor mijn president’, zou bewijzen dat hun loyaliteit meer bij Turkije ligt dan bij Duitsland.

De Turkse regering heeft het besluit van Özil toegejuicht. „Ik feliciteer Mesut Özil, die het mooiste doelpunt tegen fascisme heeft gemaakt door het [Duitse] nationale team te verlaten”, schreef minister van Justitie Abdulhamit Gul op Twitter.

Lees ook de open brief van Özil: "Ik ben een Duitser bij winst, en een Turk bij verlies"

Een woordvoerder van president Erdogan twitterde dat Özils rechtvaardiging van zijn ontmoeting met Erdogan „jammer is voor degenen die claimen verdraagzaam en multicultureel te zijn”.

De zaak wordt in het voetbalgekke Turkije nauwlettend gevolgd. De manier waarop Özil in Duitsland wordt behandeld, is voor veel Turken symptomatisch voor de groei van extreem-rechts en islamofobie in Europa. Het is een onderwerp dat leeft onder de conservatief-religieuze achterban van Erdogan.

M.m.v. Toon Beemsterboer in Istanbul.
    • Juurd Eijsvoogel