Is de hond ‘gevallen’ of had het baasje losse handjes?

Dierenmishandeling

Dierenartsen die letsel bij een dier constateren dat veroorzaakt kan zijn door mishandeling, kunnen nu terecht bij een meldpunt.

Studenten van de faculteit Diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht en experts van het LED bespreken maandelijks casussen. Foto’s Robin Utrecht

Komt een hond bij de dierenarts. Het dier loopt mank. Uit de röntgenscan blijkt dat de hond bij de voorpoot een botbreuk heeft. Onverklaarbaar, zegt de eigenaar. Maar de dierenarts vertrouwt het niet.

Een dierenarts rekende Endenburg voor dat in een gemiddelde praktijk iedere maand vijf gevallen voorkomen

Typisch een zaak voor het Landelijk Expertisecentrum Dierenmishandeling (LED), dat hoopt dat alle dierenartsen in zo’n geval straks aan de bel trekken – nu gebeurt dat ook al, maar nog in een pilot, met slechts 25 dierenartsen. Het systeem werkt eenvoudig: wanneer een dierenarts dierenmishandeling vermoedt, maakt hij foto’s, gaat die vervolgens uploaden bij het LED, waarna hij binnen 48 uur antwoord krijgt: wel of geen dierenmishandeling.

De manke hond bleek niet mishandeld. Boven de botbreuk zat een zwelling van de weke delen: een tumor. Die veroorzaakte de breuk, vertelt forensisch arts Huub Nijs op de faculteit Diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht. Hier komen de experts van het LED maandelijks samen om casussen te bespreken.

Nijs houdt vandaag ook een presentatie; hij heeft er duidelijk plezier in zijn LED-collega’s via YouTube-filmpjes attent te maken op het principe van ‘awareness blindness’, blindheid door onoplettendheid. Een van de sketches is een ‘whodunnit’, die lijkt op een misdaadverhaal, inclusief regenjas dragende detective. Op het eind blijkt het moordmysterie een test om duidelijk te maken hoe slecht de kijker oplet, want maar liefst 21 dingen veranderden terwijl je keek: de detective heeft een andere kleur jas, er is een schilderij bij gekomen, het lijk is verwisseld. „Dit is precies wat wij doen”, zegt Nijs. „Je wordt soms verschrikkelijk gestuurd door een verhaal, in ons geval vaak van de eigenaar van een dier. Maar wij moeten alle opties openhouden en afgaan op de feiten.”

Het LED werd december vorig jaar opgericht aan de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht in samenwerking met het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en onderzoeksinstituut Bureau Beke. Behalve het duiden van letsel waarbij het vermoeden van dierenmishandeling bestaat doet het ook onderzoek naar de aard en omvang van dierenmishandeling in Nederland én naar de samenhang met huiselijk geweld.

Amper gemeld

Dierenmishandeling wordt in Nederland amper gemeld. Het grootste probleem is dat de artsen zo bezig zijn met het behandelen van een dier dat dierenmishandeling niet in hun hoofd opkomt. „Ze geloven niet dat het in hun praktijk voorkomt”, zegt LED-oprichtster Nienke Endenburg. „Maar helaas, dierenmishandeling komt overal voor.” Een dierenarts rekende haar voor – op basis van Amerikaans onderzoek – dat in een gemiddelde praktijk iedere maand vijf gevallen voorkomen.

Bij het LED gaat het bespreken van zaken niet door de telefoon, maar via internet. Dierenartsen kunnen foto’s anoniem uploaden op een beveiligde LED-webpagina. Wanneer een zaak binnenkomt, stelt Endenburg een panel samen van twee of drie experts, zoals toxicoloog Rogier van der Hulst in geval van mogelijke vergiftiging, of veterinair radioloog Leonie van Bruggen wanneer röntgenfoto’s beoordeeld moeten worden. Het panel belt en mailt over de zaak en stelt een verklaring op die binnen 48 uur in het systeem staat.

In 2019 kunnen alle dierenartsen van Nederland, zo’n 3.500, inloggen in het systeem met hun unieke dierenartsnummer. Op dit moment is het systeem alleen nog toegankelijk voor de 25 dierenartsen die aan de proef meedoen, of voor dierenartsen die het LED zelf benaderen omdat ze een melding willen maken.

De dierenartsen hebben tot nu toe 15 zaken voorgelegd: bij ongeveer de helft oordeelden de experts dat er sprake was van dierenmishandeling. Zoals de kat die voor de tweede keer in een jaar bij de dierenarts kwam met een gebroken poot. Bij de eerste breuk had de arts al pinnen gezet, en na het maken van röntgenfoto’s van het hele dier bleek dat niet alleen een tweede poot, maar ook meerdere ribbetjes gebroken waren, op verschillende tijdstippen. Mishandeling, oordeelde het panel.

Als dat het geval is, kan de verklaring van het LED meteen worden doorgestuurd naar de politie. Die stelt een onderzoek in, waarna straffen kunnen volgen tot drie jaar cel of een boete van maximaal 19.500 euro. Ook kan de rechter bepalen dat iemand geen dieren meer mag houden. Uit onderzoek van Bureau Beke in 2017 blijkt dat daders vaak handelen uit frustratie. Verreweg de meesten waren man en veel van hen bleken te kampen met schulden.

Vorige week kwam een melding binnen over een paard met ernstig overgewicht. Het dier is zo zwaar dat het ook last heeft van hoefbevangenheid, een zeer pijnlijke aandoening die ontstaat door stofwisselingsproblemen, die kunnen worden veroorzaakt door overgewicht. De experts zijn er nog niet uit of ze dit zien als verwaarlozing van het dier.

Tot nu toe is het lastig meer dierenartsen te vinden die willen meewerken: „Ik adverteer me rot”, zegt Endenburg. Dat komt mogelijk doordat dierenartsen een moeilijke positie hebben ten opzichte van hun patiënten: wie een geval van dierenmishandeling aankaart bij de politie is de eigenaar van dat dier kwijt als klant. Bovendien bezoeken mensen die hun dieren mishandelen vaak verschillende dierenartsen – er is geen systeem om dat bij te houden, en dat zal er, verwacht Endenburg, vanwege privacyredenen ook niet snel komen.

Net als kinderartsen

Endenburg richtte het LED op samen met Huub Nijs van het NFI (Nederlands Forensisch Instituut), in navolging van het LECK, het Landelijk Expertisecentrum Kindermishandeling. Dat bestaat sinds 2014 en is een samenwerkingsverband tussen NFI en gespecialiseerde kinderartsen. Ook daar gaat het om het beoordelen van gevallen waar vermoedelijk sprake is van mishandeling. De houding die dierenartsen nu hebben ten opzichte van dierenmishandeling herkent Nijs van de manier waarop kinderartsen vaak reageerden als hij over kindermishandeling begon, toen het LECK net werd opgericht: het gebeurt wel, maar niet hier. „Als je het niet ziet, dan kijk je niet goed”, is steevast zijn reactie. Toch zag hij de houding van kinderartsen de afgelopen twintig jaar – zo lang werkt hij bij het NFI – veranderen. Nijs heeft goede hoop dat ook dierenartsen zich steeds meer zullen realiseren dat dieren in hun praktijk slachtoffer kunnen zijn van mishandeling.

Student diergeneeskunde Steven Zwinkels (26) is bijna klaar met zijn opleiding en begint dan meteen als dierenarts. Hij is blij met de komst van het LED: „Het lijkt me fijn dat wanneer je een vermoeden hebt, je dat ergens kunt toetsen. ”

Whodunnit, de sketch die Nijs aan het begin van de dag liet zien, was bedoeld om bestuurders in het verkeer attent te maken op fietsers. Hij eindigde met een ook voor dierenartsen toepasselijke tekst: it’s easy to miss something you’re not looking for. Want ook onder een zwarte vacht zitten soms blauwe plekken.

    • Charlotte Bouwman