Het Duitse debat gaat over racisme

Duitsland en integratie Links en rechts botsen: is topvoetballer Özil symbool van mislukte integratie of slachtoffer van zijn Turkse wortels?

Spandoek ontvouwd door Duitse fans bij WK-wedstrijd Duitsland-Mexico in Moskou op 17 juni. Foto Carl Recine/Reuters

De knal waarmee topvoetballer Mesut Özil zondag via een brief die hij via Twitter verspreidde zijn band met het Duitse nationale team opblies, heeft in Duitsland een fel debat losgemaakt. Eigenlijk zijn het meerdere debatten, die op hoge toon worden gevoerd door media, sportbestuurders, politici en een enkele sporter. Die debatten tonen een verdeeld Duitsland.

Het gaat over racisme – en de vraag of Özil daar werkelijk het slachtoffer van is. Het gaat over de integratie van Duitsers met een Turkse migratieachtergrond, of het daaraan schort en zo ja wiens schuld dat dan is.

En dan is er nog de afrekening die open stond voor de smadelijke afgang van wereldkampioen Duitsland op het WK in Rusland, waar de Duitsers al in de groepsfase werden uitgeschakeld. De vraag wat er op het belangrijkste voetbaltoernooi ter wereld allemaal misging is afgelopen weken nauwelijks beantwoord. Maar met de harde aanval die Özil in zijn lange opzegbrief lanceert op bondsvoorzitter Reinhard Grindel heeft hij de verwerking van het mislukte WK alsnog aan de orde gesteld.

Lees ook de Nederlandse vertaling van de brief die Mesut Özil op Twitter plaatste.

Zondebok

Özil is wekenlang tot zondebok gemaakt voor het falen van het Duitse team, oordeelt de politicus Cem Özdemir van de Groenen – één van de weinige politici die alle vragen in de kwestie helder bij elkaar weet te brengen. Özdemir is in de Duitse politiek één van de meest uitgesproken critici van Erdogan en hij hekelt Özil ervoor dat hij zich in mei met de Turkse president heeft laten fotograferen – „een ernstige miskleun”.

Maar dat rechtvaardigt niet het optreden van de bond, „die heeft nagelaten stelling te nemen tegen de duidelijk racistisch gefundeerde kritiek” op Özil (die in Duitsland is geboren en Turkse wortels heeft). De bond heeft „een nieuw begin” nodig, de nationale ploeg wordt bedreigd „door een gevaarlijk mengsel van politieke polarisering en lafheid binnen de bond”.

De bond erkent fouten te hebben gemaakt, maar wijst Özils beschuldiging van racisme van de hand. Volgens Özil beschouwt de DFB-voorzitter hem „als een Duitser als we winnen, maar als een immigrant als we verliezen”. Grindel had maandagavond nog niet gereageerd.

Harde kritiek op Özil was er van de AfD. Volgens de grootste oppositiepartij is Özil „een typisch voorbeeld van de mislukte integratie van veel te veel migranten uit de Turks-islamitische cultuurkring”. Maar links ziet Özil juist als slachtoffer van een maatschappij waarin zelfs een topvoetballer niet volwaardig behandeld wordt als hij een Turkse achtergrond heeft.

Bokser

De Frankfurter Allgemeine noemt Özil een tragische figuur en zijn verwijt dat hij slachtoffer van het racisme van de voetbalbond is „absurd”. „Wie lichtvaardig de rassenkaart trekt lijdt aan achtervolgingswaanzin of onverantwoordelijkheid.” Özil wil niet begrijpen dat Erdogan geen onschuldig symbool van het vaderland van zijn ouders kan zijn. Bokser Ünsal Arik, een Turks-Duitse sporter die openlijk harde kritiek op Erdogan uit, zegt in dezelfde krant dat Özil gefaald heeft als rolmodel „door aan de kant van een dictator te gaan staan”.

Bondskanselier Merkel, afgelopen jaren zelf herhaaldelijk in de problemen gekomen door de Turkse president én door het gevoelige dossier van de multiculturele samenleving, hield zich op de vlakte. Via haar woordvoerder riep ze op het besluit van Özil - „een geweldige speler” – te respecteren en benadrukte ze het blijvende belang van sport bij integratie.

Dat Duitsland daarbij nog grote obstakels moet overwinnen, heeft het geval-Özil glashelder gemaakt – en niet alleen door diens weigering afstand te nemen van Erdogan. Minister van Buitenlandse Zaken Maas zei over Özil, die speelt bij de Engelse club Arsenal: „Het geval van een multimiljonair die in Engeland woont en werkt zegt weinig over integratie in Duitsland.” Maar zegt het echt niets over Duitsland, dat zelfs een topvoetballer hier door een lokale politicus kan worden uitgescholden voor geitenneuker, en door een theaterdirecteur aangespoord om „op te rotten naar Anatolië”?

    • Juurd Eijsvoogel