Recensie

‘Dronken’ bossen en brandend ijs: verontrustende natuurfoto’s bij Noorderlicht

Fotografie De 25e editie van de internationale fotomanifestatie Noorderlicht draait om de aard van natuur. Hoe ver gaan we bijvoorbeeld met de wens om in Nederland zoals bij de Oostvaardersplassen ‘ongerepte’ natuur te hebben?

Benedikt Partenheimer, Methane 02, uit de serie Memories of the Future. Beeld Noorderlicht

In Alaska is aan de bomen de opwarming van de aarde te zien: de diepliggende permafrost is aan het dooien en de bomen gaan daardoor scheefhangen. Een dronken bos. Op andere plekken flakkeren op het ijs en de sneeuw blauwe vlammen: het methaangas kan door de dooi ontsnappen en gaat spontaan branden.

Deze verontrustende taferelen, gefotografeerd door de Duitser Benedikt Partenheimer, zijn onderdeel van In Vivo: de natuur van natuur. Zo heet deze 25e editie van de internationale manifestatie Noorderlicht, die dit jaar in Museum Belvedere in Heerenveen ‘organisch vervlochten’ is met Oase Oranjewoud, een tentoonstelling met Nederlandse beeldende kunst over flora en fauna.

Benedikt Partenheimer, Drunken Forest 01, uit de serie Memories of the Future.

Beeld Noorderlicht

Nog vervreemdender dan Partenheimers Alaska zijn de beelden die de Argentijn Alejandro Chaskielberg maakte in Patagonië, waar hij midden in de ongerepte natuur een doolhof ontdekte – en prachtig symbool van de zinledige heerschappij van mens over natuur. Chaskielberg dreef een kudde schapen tussen de heggen, waar ze nu klem staan en met een lachwekkende bleue blik van domme hulpeloosheid in de camera kijken.

Dichter bij huis, en uitermate actueel, is de serie over de Oostvaardersplassen van het Amerikaanse fotografenduo Susannah Sayler en Edward Morris. Al zes jaar volgen ze ontwikkelingen in dit ‘natuurgebied’. In dit foto- en videoproject wordt de ondertitel van In Vivo een prangende vraag: inderdaad, wat is de natuur van natuur? Hoe ver gaan we met de fictie, of de wens, om in Nederland ongerepte natuur te hebben? Zo’n bedachtzaam foto- en videoproject levert een grotere bijdrage aan het debat dan de demonstraties en zelfs doodsbedreigingen waarin het is ontaard.

Susannah Sayler & Edwards Morris, Their World 1, uit de serie Their World is Not Our World.
Beeld Noorderlicht
Susannah Sayler en Edwards Morris, Their World 1, uit de serie Their World is Not Our World.
Beeld Noorderlicht

Beelden met krassen

In In Vivo zit ook werk van een nog uitgesprokener politieke karakter, van de Australische Aletheia Casey. Ze mengt historische portretten en landschapsbeelden door elkaar om haar visie te geven op de kolonisatie van Tasmanië. Om de mythe door te prikken dat dat proces bloedeloos zou zijn verlopen – dat noemt ze zelf het ‘bewust historisch vergeten’ – heeft ze plekken gefotografeerd waar zich bloedige strijd tussen de aborigines en de blanken afspeelde, en die beelden dan met geweld met krassen bewerkt.

Er is veel sterk werk op In Vivo te zien, maar het is een rommelig geheel. Het is een wat ongemakkelijk huwelijk met de beeldende kunst van Oase Oranjewoud, waarin de kunstenaars meer neigen naar een aangename esthetiek.

In Vivo bevat verwarrend genoeg ook heel ander werk, zoals van oud-directeur van Noorderlicht Ton Broekhuis die – als enige Nederlander - de natuur in zijn eigen achtertuin heeft gefotografeerd. En er is ook nog een foto van Eddo Hartmann, een preview uit de tweede editie van een samenwerking tussen Rijksuniversiteit Groningen en Noorderlicht, waarbij hij het werk in beeld brengt van Nederlandse onderzoekers van landschap en klimaat. En dan is er bijna een maand na de opening van In Vivo in Heerenveen, de opening van In Vivo Extended met elf Nederlandse fotografen in een winkelcentrum in Leeuwarden. Met deze diffuse opzet maakt Noorderlicht het de bezoeker niet makkelijk, maar het werk is de moeite wel waard.

In Vivo en Oase Oranjewoud, Museum Belvedere, Heerenveen, t/m 23 sept. In Vivo Extended, met elf Nederlandse fotografen, is te zien van 14/7 t/m 2/9 in winkelcentrum Zaailand in Leeuwarden. Inl: noorderlicht.com
    • Tracy Metz