Begin juli in Pittsburgh, onderweg naar haar kinderen, wordt Yeni González getroost.

Foto Gabriella Angotti-Jones/The New York Times/HH

‘De overheid heeft 57 kinderen met ouders herenigd, wij nu al 15’

Hereniging immigrantengezinnen VS Privé-organisatie Immigrant Families Together poogt immigrantenouders te herenigen met hun kinderen die door het strenge immigratiebeleid van president Trump waren weggehaald. #TeamYeni boekte het eerste succes.

„Ik zou niet weten waarom ik het recht heb om bij mijn kinderen te zijn en een andere moeder niet”, zegt Meghan Finn van Immigrant Families Together. Strijdlustig kijkt oprichter Julie Schwietert-Collazo in de ruim dertig camera’s die op haar gericht zijn. „Don’t piss off the mothers!”, zegt de pro deo advocaat die naast haar staat.

Naast hen op de stoep in de New Yorkse wijk East Harlem staat een kleine vrouw uit Guatemala, Yeni González. Ze houdt zich stevig vast aan haar drie kinderen Lester (11), Jamelin (9) en Deyuin (6) die ze even daarvoor uit een pleegzorgcentrum heeft mogen ophalen. González is een beroemdheid omdat zij het eerste succesverhaal is van Immigrant Families Together, een in allerijl opgerichte ‘grassroots’ organisatie die als doel heeft gescheiden immigrantenfamilies weer samen te brengen.

Dat gezinnen zijn gescheiden, was het gevolg van het zero-tolerance-immigratiebeleid van de Trump-regering. Asielzoekers die de zuidgrens overstaken werden sinds april gevangengezet. Als ze kinderen bij zich hadden, werden die als ‘alleenstaande minderjarige vreemdelingen’ aan het Office of Refugee Resettlement overgedragen, dat hen eerst in opvangcentra of tentenkampen en op termijn bij pleegouders of in tehuizen onderbrengt.

In Amerikaanse media verschenen schrijnende verhalen over locaties waar kinderen elkaar niet mogen aanraken, wc’s moeten schoonmaken of verwaarloosd worden. Over kinderen die minderjarig zijn, soms zelfs nog niet kunnen lezen en schrijven, en zichzelf in de rechtbank moeten verdedigen. En ouders die niet weten waar hun kinderen zijn.

Onder druk van Amerikanen die massaal kritiek uitten en de straat op gingen om tegen dit beleid te protesteren, paste president Trump een maand geleden het beleid aan. Sindsdien worden gezinnen niet meer gescheiden maar samen vastgehouden in detentiecentra. Maar de gezinnen die eerder waren gescheiden, wachten soms nog op hereniging.

Weg uit Guatemala voor bendegeweld

Yeni González had geen weet van het zero-tolerance-beleid toen ze in mei midden in de nacht de grens tussen Mexico en de VS overstak. In Guatemala woonde het gezin tussen armoede en geweld. Toen lokale bendeleden de elfjarige Lester in het vizier kregen – het jongetje kon zich óf aansluiten óf hij zou worden vermoord – besloot zijn moeder te vluchten.

In de VS wilde ze asiel aanvragen. Direct na de oversteek gaf het gezin zich daarom over aan de US Border Patrol. Maar in plaats van een veilig onderkomen, werden Lester, Jamelin en Deyuin meegenomen. Moeder Yeni kreeg niet te horen waar de kinderen heen gingen. Zij belandde zelf in een detentiecentrum in Tucson, in Arizona, waar het zo koud was dat ze het de ‘hielera’ (ijskast) noemen.

González zat er twee weken, samen met een twaalftal andere vrouwen. Omdat het centrum niet ingericht is op langdurig verblijf zijn er geen bedden. De vrouwen kregen foliedekens om zichzelf warm te houden en kant-en-klare noodles om te eten. De lichten waren dag en nacht aan, waardoor ze niet meer wisten hoe laat het was. Als ze om informatie over haar kinderen vroeg, kreeg González van bewakers te horen dat ze uitgezet zou worden naar Guatemala en haar kinderen in de VS zouden achterblijven.

Foto Gabriella Angotti-Jones/The New York Times/HH

González werd uiteindelijk overgeplaatst naar het Eloy Detention Center in Arizona waar ze mocht bellen. Zo kwam ze er, via familie, achter dat Lester, Jamelin en Deyuin in New York waren. Het duurde 45 dagen voor ze haar kinderen weer zag. En nog eens negen dagen voor ze de voogdij over haar eigen kinderen terugkreeg.

De hereniging was te danken aan Immigrant Families Together. Of eigenlijk aan Julie Schwietert-Collazo, die zich net als veel Amerikanen machteloos voelde over alle schrijnende verhalen die van de grens kwamen. Ze hoorde eind juni over de González-familie in een radio-interview met pro deo advocaat Jose Xavier Orochena, die zich over de drie kinderen had ontfermd.

Lees ook: Zo ziet Trumps anti-immigratiebeleid er in de praktijk uit

Actie via Facebook voor moeder Yeni

Er klikte er iets bij de Schwietert-Collazo. Er was iets dat zij als gewone burger kon doen. Geld inzamelen. „Hereniging IS mogelijk”, schreef ze op Facebook. „We moeten alleen helpen om [Orochena’s] cliënt hier te krijgen en haar steunen tot haar zaak is opgelost bij de immigratierechtbank in NYC.” Onder de noemer #TeamYeni werd binnen een paar dagen meer dan genoeg geld ingezameld om González’ borgtocht van 7.500 dollar te betalen.

Maar toen moest González nog van Arizona naar New York zien te komen. Als illegaal – dus zonder identiteitsbewijs – kon ze niet vliegen. Theaterregisseur Meghan Finn uit Brooklyn hoorde via een kennis over #TeamYeni. „Kom jij niet uit het Midwest?”, sms’te deze.

Ze schakelde haar netwerk in: tien vrijwilligers brachten González in vijf dagen naar New York. De Guatemalteekse sliep bij Finns vrienden en familieleden en ging van de ene auto naar de andere. „Mensen waren zo blij om te kunnen helpen, om iets te kunnen doen”, vertelt Finn. „Ze wilden het allemaal meteen weer doen.”

Nog voordat González in New York was aangekomen, hadden de vrouwen van #TeamYeni – stuk voor stuk zelf ook moeder – besloten dat ze niet zouden stoppen. González had hun onderweg verteld over de andere moeders die vastzaten in Arizona, vrouwen met wie ze samen troost zocht en religieuze liederen zong – zacht genoeg zodat de bewakers het niet hoorden.

„Ik wil dat al die moeders die nog steeds vastzitten, weten dat ze hun kinderen terugkrijgen”, herhaalt González ook voor de camera’s in East Harlem. „Aan alle moeders die nog vechten, jullie worden geholpen.”

#TeamYeni werd Immigrant Families Together en ondertussen heeft de organisatie zich al ontfermd over elf moeders en een 19-jarige tweeling die in een ICE-detentiecentrum in Arizona zit. De organisatie haalde, in slechts een paar weken tijd, zo’n 300 duizend dollar op om borgtochten te betalen en gezinnen te helpen.

Dat een grassroots-organisatie doet wat de Amerikaanse overheid laakt, is frustrerend. „We zijn maar normale New Yorkers”, benadrukt Finn. „De overheid heeft in een paar weken tijd 57 kinderen met hun ouders herenigd. Wij in diezelfde periode 15. En wij zijn met zijn negenen. De regering kan deze crisis vandaag nog oplossen, als ze het alleen maar zou willen.”

Julie Schwietert-Collazo (links) en Yeni González, herenigd met haar kinderen, op 13 juli in New York. Foto’s Gabriella Angotti-Jones/The New York Times/HH

Hoorzitting gemeenteraad New York

Een dag voor de hereniging van González en haar kinderen, spreekt Finn namens Immigrant Families Together tijdens een hoorzitting van de New Yorkse gemeenteraad over de huidige immigratiecrisis. Geschat wordt dat zo’n 300 kinderen naar opvangcentra en pleeggezinnen in New York zijn gestuurd. Zo’n 24 daarvan zijn jonger dan 5 jaar.

Als ze vertelt wat de moeders meemaakten, krijgt ze het te kwaad. „Vrouwen die werd verteld dat hun kinderen een douche zouden krijgen, maar vervolgens werden weggehaald”, zegt ze terwijl ze haar tranen wegslikt. „Vrouwen die 18 dagen in de ‘ijskast’ zaten en urenlang verhoord werden. Vrouwen die bedorven voedsel moesten eten. Vrouwen die elkaar niet mochten knuffelen en de eerste vrijwilliger die ze zagen, om een knuffel vroegen omdat ze zo verdrietig waren.”

Schrijnende verhalen lijken in New York niet voor te komen. Het opvangen van unaccompanied minors, kinderen die alleen de grens oversteken, is routine geworden in de stad. De lokale hulporganisaties zeggen de huidige groep kinderen daarom redelijk goed op te kunnen vangen. Al is de communicatie met de Trump-regering met betrekking tot het herenigen van de kinderen met hun ouders, slecht tot niet aanwezig.

In East Harlem is de stemming een dag later hoopvoller. Naast de hereniging van González en haar kinderen worden er nog twee andere gezinnen weer samengebracht. „Yeni is de eerste en niet de laatste”, zegt advocaat Jose Xavier Orochena.

González en haar kinderen verblijven inmiddels in een appartement dat door een vrijgevige New Yorker aan #TeamYeni is gedoneerd, en dat tot hun beschikking staat zolang ze het nodig hebben. De familie wacht daar de uitkomst van haar asielaanvraag af.

    • Anke Meijer