President in het nauw: affaire nepagent is nu affaire-Macron

Monsieur Sécurité

Het eerste grote schandaal – zijn veiligheidsman molesteerde als nepagent demonstranten – sinds Macron in 2017 aan de macht kwam, heeft het Franse staatshoofd nu al ernstig verzwakt. Hamvraag: waarom is niet eerder aangifte gedaan?

President Macron met links Alexandre Benalla. Foto Regis Duvignau/Reuters

Niet eerder in het presidentschap van Emmanuel Macron had de woordvoerder van het Élysée zich rechtstreeks tot de pers en het Franse publiek gericht. Donderdagochtend wel. Krap twaalf uur nadat Macrons veiligheidsman Alexandre Benalla door Le Monde was ontmaskerd als de nepagent die op 1 mei demonstranten molesteerde, liet zegsman Bruno Roger-Petit via een filmpje weten dat Benalla al direct na 1 mei „de zwaarst mogelijke” sanctie had gekregen: hij was vijftien dagen onbetaald geschorst en naar een bureaufunctie gedegradeerd. Over ontslag of intern onderzoek repte hij niet.

Lees ook over de aanleiding van de problemen: Macron in problemen door naaste medewerker die zich voordeed als politieman

Wat de ‘affaire-Benalla’ was, is na die gemankeerde poging tot crisismanagement prompt de ‘affaire-Macron’ geworden. Benalla is onder druk alsnog ontslagen. Maar zijn positie, de wijze waarop hij tot het centrum van de Franse macht is doorgedrongen en, vooral, het gevoel van onaantastbaarheid dat in Macrons Élysée lijkt te heersen, roept iedere dag meer vragen op.

Parlementaire enquête

Benalla zat sinds vrijdag vast voor verhoor, maar is zondagavond vrijgelaten na formeel in staat van beschuldiging te zijn gesteld. Hetzelfde geldt voor drie leidinggevenden van de Parijse politie. Zij zouden Benalla toestemming hebben verleend als ‘waarnemer’ de interventies op de Dag van de Arbeid te volgen maar niet hebben voorkomen dat hij met politiehelm, politie-armband en portofoon een iets al te actieve rol kreeg.

De Assemblée Nationale, de Franse Tweede Kamer, is een parlementaire enquête begonnen waarbij de toch al wankelende minister van Binnenlandse Zaken Gérard Collomb, Macron-fluisteraar van het eerste uur, maandag als eerste gehoord wordt. Hamvraag: waarom is niet eerder aangifte tegen Benalla gedaan? De oppositie blokkeert intussen wetgevingsprocessen, waaronder een voor de regering cruciale grondwetshervorming. Zo heeft het eerste grote schandaal sinds Macron in 2017 op een agenda van vernieuwing en onkreukbaarheid aan de macht kwam, het Franse staatshoofd nu al ernstig verzwakt.

Mee op vakantie

Want zelfs wat de woordvoerder wél zei, stond een paar uur na zijn verklaring al op losse schroeven. Van degradatie leek geen sprake toen overal beelden opdoken van Benalla die tot aan de intocht van het Franse kampioenselftal, vorige week maandag, de spin in het web van de veiligheid rond de president bleek. Vooral bij privé-uitjes van Macron met zijn vrouw Brigitte was Benalla als bewaker altijd van de partij. Hij zou komende maand met het koppel meegaan naar het presidentieel buitenverblijf Fort de Brégançon in het zuiden, zoals hij eerder mee was skiën en fietsen.

Lees ook: Hoe Macrons revolutie er na een jaar voorstaat

De hechte relatie tussen Macron en de nu pas 26 jaar oude Benalla begon in 2016 toen hij zich in een vroeg stadium meldde bij het toen nog kansloos geachte campagneteam van de minister van François Hollande. In het verleden had Benalla gewerkt voor de ordedienst van Hollandes Parti Socialiste, maar bij Macron kreeg hij meteen de leiding over het veiligheidsteam. Hij maakte deel uit van de kleine kring vertrouwelingen rond de presidentskandidaat en kon na de verkiezingswinst in mei 2017 rechtstreeks door naar het Élysée.

Zijn rol als Monsieur Sécurité in het Élysée, met directe toegang tot de president, roept de meeste vragen op. Officieel was hij slechts bij werkbezoeken bruggenhoofd tussen de officiële veiligheidsdiensten ter plaatse en het Élysée. Maar zijn arbeidsvoorwaarden waren riant: hij had beschikking over een auto met chauffeur, een topsalaris en een appartement in een dependance van het Élysée waar ex-president François Mitterrand ooit zijn tweede gezin verstopte.

Nachtclubuitsmijter

Politiebonden en anonieme functionarissen klagen in de Franse pers over de dominantie en het autoritaire gedrag van wat ze een „nachtclub-uitsmijter” noemen. Benalla is afgestudeerd jurist en reservist van de gendarmerie, maar agent is hij zeker niet. Zo heeft Macron „de officiële diensten omzeild”, aldus Jean-Paul Megret van de vakbond voor politiecommissarissen. De oppositie ruikt bloed. Jean-Luc Mélenchon van de hardlinkse partij La France Insoumise spreekt van een affaire „van het niveau Watergate” en suggereerde dat er een schaduwpolitie bestaat.

Lees ook: Macron kan Europa nog niet naar zijn hand zetten

Dat is een zware beschuldiging die herinnert aan klassieke Franse presidentiële affaires. Ook in het Élysée van de presidenten Mitterrand en Chirac liepen mensen rond die meer macht en vertrouwen hadden dan hun functie-omschrijving legitimeerde. De affaire versterkt daarbij het venijnigste punt van kritiek dat Macron al sinds zijn aantreden van links en rechts te horen krijgt: dat zijn monarchale benadering van het presidentschap niet alleen het Élysée op slot heeft gezet maar ook een cultuur heeft gecreëerd waarin de entourage van de soeverein zich boven de wet en democratische principes verheven voelt.

Macron zelf had zondagmiddag publiek nog altijd niets gezegd. „Hij heeft gereageerd alsof de staat een bedrijf is”, zei Mélenchon tegen Le Monde. „Hij schorst drie afdelingschefs en denkt dat alles is geregeld. Hij vergist zich.”

Dit bericht is op 23 juli geactualiseerd.

    • Peter Vermaas