Foto Walter Herfst

Je eigen huis bouwen in Almere: alles mag, maar dan moet je ook alles zelf regelen

Wonen Tussen Almere en Zeewolde verrijst een nieuwbouwwijk met 15.000 woningen. Bewoners moeten zelf wegen en riolering aanleggen.

Alles wordt anders in Oosterwold, de grote nieuwbouwwijk die tussen Almere en Zeewolde wordt gebouwd onder het motto ‘mensen maken de stad’. Er staan pas 155 van de ongeveer 15.000 woningen die in het oer-Nederlandse poldergebied van Flevoland kunnen worden gebouwd, maar toch kan nu al worden vastgesteld dat de experimentele wijk in alle opzichten on-Nederlands wordt.

Zo doet de Auguste Comteweg, waar nu een stuk of vijfentwintig huizen staan, denken aan Nieuw-Zeeland of een ander land waar het gewoon is dat mensen een ongerept stuk land kopen en daarop gaan bouwen. Niet alleen is het een onverharde weg die bij regen modderig wordt en bij droogte stoffig, ook staan er twaalf grote ‘loodswoningen’, stalen huizen die lijken op boerenschuren.

Ook elders in de wijk zijn ongebruikelijke huizen gebouwd. Bij het Kathedralenbos bijvoorbeeld staat een opgetild blokje rijtjeshuizen met gevels van glas dat een groep van negen gezinnen heeft laten neerzetten en zelf heeft afgebouwd. Niet ver daarvandaan staat een grote joert, een Mongoolse traditionele tent, die dienst doet als kinderopvang.

Midden in de crisistijd besloten Almere en Zeewolde tot de aanleg van Oosterwold. De wijk, 43 vierkante kilometer groot, wordt op een ‘organische’ wijze gebouwd. Een stedenbouwkundig plan bestaat niet en projectontwikkelaars die bouwen voor de markt zijn niet welkom. Alleen particulieren kunnen stukken landbouwgrond in vele maten kopen. Daar mogen ze niet alleen geheel naar eigen inzicht een woon- en/of werkgebouw op zetten, maar ook moeten ze zelf zorgen voor water- en energievoorzieningen. Ook de verwerking van afvalwater moeten ze zelf regelen – rioleringen bestaan niet in Oosterwold. Zelfs wegen moeten ze zelf laten aanleggen. Hoe die precies zullen lopen en of ze van asfalt, klinkers of iets anders worden, hangt af van het overleg met de naaste buren.

Ook groepen en verenigingen mogen aan de slag in Oosterwold. Zo begon de Vereniging Buitenplaats Oosterwold onlangs met de aanleg van een ruim opgezet ‘woonpark’ van elf hectare, waar 64 kavelkopers hun eigen woning kunnen bouwen. Een ander initiatief is de Tiny House Farm, waar rondom een collectief gebouw 31 superkleine huisjes worden gebouwd op kavels van 600 tot 900 vierkante meter.

Wat is een Tiny House? Dat is een heel huis op 15 vierkante meter

Koor van vogels

Daan Fröger woont aan de August Comteweg in een Lofthome, een nieuw soort staalskelethuis van het bouwbedrijf dat hij na zijn pensionering mede heeft opgericht. „Het is geweldig om hier te wonen”, zegt hij. „We worden wakker met een koor van vogels en we hebben schapen, kippen, een moestuin en een boomgaard. En de Randstad is vlakbij. Gisteren ging ik nog met de auto naar Amsterdam en binnen 25 minuten was ik in de parkeergarage onder het Museumplein.”

Fröger is een van de eersten die een kavel kochten en fungeert als adviseur van de zelfbouwers in Oosterwold. Naast zijn huis staat de ‘bouwbieb’ die voor onder meer bouwteambesprekingen wordt gebruikt. „In Oosterwold is de woningbouw op zijn kop gezet. Hier wordt niet top-down maar bottom-up gebouwd. Kopers kunnen waar dan ook in het uitgestrekte gebied een heel grote of juist kleine kavel kopen. Gewoonlijk kun je in Nederland alleen kavels kopen die al ‘bouwrijp’ zijn gemaakt, maar in Oosterwold koop je landbouwgrond. De kavels zijn daarom niet duur: 43 euro per vierkante meter.”

Foto’s Walter Herfst

Toch is Oosterwold geen ongebreideld Wild Wonen, zoals bouwen zonder welstand wel wordt genoemd. De gemeenten Almere en Zeewolde verwachtten niet dat totale anarchie zou werken en vroegen het Rotterdamse architectenbureau MVRDV regels voor de bouw in Oosterwold te bedenken waaraan de bouwers zich moeten houden en die door de gemeente kunnen worden gehandhaafd. MVRDV heeft een reeks ge- en verboden opgesteld die ervoor moet zorgen dat Oosterwold uiteindelijk supersuburbia wordt waar, inclusief de wegen, energievoorzieningen en dergelijke, slechts 25 procent van de grond is bebouwd. Een kavel mag daarom nooit helemaal worden bebouwd, verre van zelfs: wie een bungalow bouwt, mag een achtste van de kavel bebouwen, een huis van twee verdiepingen mag een zestiende beslaan. Minstens de helft van de kavel moet zijn bestemd voor ‘stadslandbouw’. Ook moet elke kavel grenzen aan een weg die voor de helft op de kavel komt te liggen en dus deels eigendom is van de kavelkoper.

Na de crisis

Nadine Elzas en Jasper Kloos kochten vier jaar geleden een kavel in Oosterwold. „De kinderen gingen toen het huis uit, een mooi moment om iets heel nieuws te beginnen”, zegt Elzas. Ze hebben er een houten huis laten bouwen dat lijkt te bestaan uit een kort en een lang huis die tegen elkaar zijn gezet. „Ik heb altijd gedroomd van een huis op de prairie. Eigenlijk wilden we één heel lang huis met één verdieping. Maar dat werd te duur. De architecten, Korteknie en Stuhlmacher, stelden toen voor om het in twee stukken te knippen en die tegen elkaar te zetten. Dat scheelde veel aan buitenmuren, en die zijn het duurst.”

Lees ook: In grond beleggen? Let op valkuilen

Vrienden van Elzas en Kloos hebben aangrenzende kavels gekocht. Elzas: „Mijn ideaal was om met vrienden bij elkaar te wonen. Ik zag het al helemaal voor me dat we dan van alles zouden delen en gezellig bij elkaar naar binnen zouden lopen.” Maar de huizen van de vrienden zijn nog niet klaar. „Wij hebben het geluk dat we met de bouw begonnen in de crisisjaren. Nu die voorbij is, zijn de bouwkosten in korte tijd met een kwart gestegen. Daar worstelen onze vrienden mee. Die moeten waarschijnlijk een kleiner huis laten bouwen.”

Tweeënhalf jaar duurde het voor hun huis er stond. „Er zijn mensen die denken dat je in Oosterwold even gauw en goedkoop een huis kunt bouwen”, zegt Fröger. „Want, ja: alles mag in beginsel en de bouwgrond is goedkoop.” Maar die moet je wel zelf geschikt maken om te bebouwen. Ook moet je bijvoorbeeld archeologisch onderzoek laten doen – voor een kavel van 2.000 vierkante meter ben je naast de grondprijs in totaal nog z’n 25.000 tot 40.000 euro kwijt voordat je kunt gaan bouwen. Bovendien wordt volgend jaar de grondprijs, die vier jaar geleden begon op 29 euro per vierkante meter, voor de tweede keer verhoogd. Toch is de vraag naar kavels nu zo groot dat belangstellenden geduld moeten hebben. Een kavel bemachtigen kost al gauw een half jaar en dan begin je aan iets dat veel ingewikkelder is dan bouwen op een gewone kavel. Soms ontstaat er over de aanleg van de wegen ook een conflict, meestal over geld. En over wat nu precies ‘stadslandbouw’ is, wordt ook gesteggeld. Is één fruitboom in de tuin genoeg om die een stadslandbouwtuin te noemen?

Foto’s Walter Herfst

Snel gaat het dan ook niet in Oosterwold, een gebied dat drie keer zo groot is als de Amsterdamse grachtengordel. „Ja, het is eerder een soort slow stedenbouw”, zegt Fröger. „Maar daar staat tegenover dat je nu al kunt vaststellen dat de sociale cohesie door de samenwerking groot is. Er worden ook allerlei spullen en landbouwproducten geleend en geruild. Het nabuurschap bloeit in Oosterwold.”

    • Bernard Hulsman