‘Straks is het hier ook onbetaalbaar’

Station Noorderpark De Noord/Zuidlijn wordt zaterdag geopend. De nieuwe metrolijn in Amsterdam verandert de stad, bijvoorbeeld bij twee van de acht nieuwe stations. Rond Noorderpark zijn bewoners op hun hoede.

Sociaal ondernemer Daan Vonk werkt bij een onlangs geopend restaurant in de buurt van metrohalte Noorderpark. Foto Olivier Middendorp

Zes jaar lang zet Joop Jorna nu het terras buiten bij ijssalon IJskoud de Beste in Amsterdam-Noord. In die tijd zag hij het aantal fietsers dat ’s ochtends voorbij kwam, almaar toenemen. Waren het er eerst „ enkele tientallen”, hij durft wel te stellen „dat het vertienvoudigd is”. De bevolking van Noord is inderdaad gestaag gegroeid, tot ruim 96.000 inwoners dit jaar.

Met het mooie weer deze zomer hebben Jorna (71) en zijn dochter, die IJskoud de Beste runt, weinig te klagen. Er staan geregeld rijen buiten. De extra klandizie die de opening van metrostation Noorderpark, even verderop, kan opleveren is natuurlijk welkom maar niet hard nodig, denkt hij. Naar het huisgemaakte ijs is zoveel vraag, dat hij liefst een eigen ijsfabriek zou beginnen.

De dochter van Joop Jorna runt vlakbij Noorderpark ijssalon IJskoud de Beste. Vroeger had Jorna verderop een drukkerij, Simpel de Beste. Tegenover de ijssalon ging anderhalf jaar geleden restaurant Kiplekker de Beste open. „Ik vind een naam belangrijk”, zegt Jorna. „Je eigen naam is zo nietszeggend. Terwijl ‘de beste’, dat roept vragen op.”

Foto Olivier Middendorp

Wat de komst van de Noord/Zuidlijn wel gaat betekenen voor hem en de buurt, durft Jorna niet te voorspellen. Er is al zo „ongelooflijk” veel veranderd. Niet altijd ten voordele van mensen die al lang in het stadsdeel wonen, denkt hij. Als voorbeeld noemt hij de invoering van het betaald parkeren sinds 1 juli – volgens het stadsdeel nodig om te voorkomen dat de buurten rond de metrostations „een parkeerplaats worden voor bezoekers van de binnenstad”.

„Noord is geweldig,” zegt Jorna, „maar er komen steeds meer yuppen. Dat maakt mij niet uit, maar veel echte Noorderlingen wel”, zegt hij, verwijzend naar mensen die anders dan hij al hun hele leven in Noord wonen. „De stad is onbetaalbaar geworden en dat gaat hier ook gebeuren.”

Uitplaatsingsbeleid

In de oude volksbuurten, zoals de zogeheten Tuindorpen in Noord, wonen sommige families al generaties lang. De stadswijken met dorps karakter werden in de eerste helft van de twintigste eeuw gebouwd. Een periode waarin ook sprake was van een „systematisch uitplaatsingsbeleid voor gezinnen uit krottenwijken naar de overkant van het IJ”, zo schrijft Noorderling, psycholoog en schrijver Bas Kok in zijn boek Metromorfose. ‘Probleemgroepen’ als werklozen en alleenstaanden werden met verhuispremies aangemoedigd te verhuizen naar de nieuwe wijken in Noord. In de tweede helft van de twintigste eeuw versterkte de gemeente de „dominante arbeiderssignatuur” van het stadsdeel verder door nieuwe wijken te bouwen voor gezinnen met lage inkomens, schrijft Kok.

Mensen die Amsterdam niet meer konden betalen, belandden zo aan de overkant van het IJ – en werden voor hun gevoel vervolgens vergeten. En nu wil iedereen opeens hun buurman worden of hun huis kopen. „Mensen hebben het gevoel: ‘we hoorden er nooit bij en nu opeens is Noord ontdekt’”, zegt een woordvoerder van het stadsdeelbestuur.

Stadsdeelvoorzitter Erna Berends (SP) zegt dat woningcorporaties in de oude volksbuurten geen huurhuizen meer verkopen. Zo moet het aantal betaalbare huurhuizen op peil blijven. Of dat de zorgen van bewoners echt kan wegnemen? Bas Kok signaleert bij sommige Noorderlingen een zekere ‘yuppofobie’. „Er is veel boosheid.” Hij merkt dat ook aan de hatemails die hij ontvangt als hij positief schrijft over nieuwe plannen voor Noord, zoals die voor een brug over het IJ, zegt hij.

‘Wij krijgen de wat beter ontwikkelde toeristen’

Dit artikel is deel van een tweeluik over hoe twee stations van de metrolijn bovengronds de stad veranderen. Lees ook over de omgeving van station De Pijp


Het Noorderpark is op zichzelf een recent verschijnsel. De naam van het metrostation liep vooruit op de werkelijkheid. Je had het Florapark en het Volewijkspark, die werden gescheiden door het Noordhollandsch Kanaal. In 2014 werden de parken samengevoegd tot het huidige stadspark, eerst in woord en toen in daad. Sinds het najaar van 2017 worden de twee helften van het Noorderpark verbonden door een fiets- en voetgangersbrug.

Daan Vonk (36 ) zag de afgelopen jaren van dichtbij hoe de omgeving van het Noorderpark veranderde. Toen hij zo’n tien jaar geleden stage kwam lopen bij de Noorderparkkamer, een culturele organisatie in het park, was het er vaak onguur. Het domein van alcoholisten, een enkele hond met baas. De reacties op nieuwe buurtactiviteiten als crossen met zelfgemaakte zeepkisten en maskers maken met materialen uit het park, waren aanvankelijk wisselend. „De mensen in de buurt vonden het maar eng. Wat kwamen wij doen?”

Na zijn stage bleef Vonk activiteiten organiseren in de buurt met het collectief Hotmamahot, dat in mei ook een restaurant opende in het park: Pompet. De reacties daarop waren overwegend positief. „Mensen zijn blij dat er eindelijk iets te beleven is. Het geeft energie aan het park.”

Unheimische plek

De gemeente verwacht dat dagelijks 33.000 reizigers gebruik gaan maken van station Noorderpark. De metrohalte gaat fungeren als „katalysator” van nieuwe ontwikkelingen in omliggende wijken, staat in het Gebiedsplan 2017 Oud Noord. Op enkele minuten afstand van het station verrijst een hele nieuwe wijk, het Hamerkwartier, waar mogelijk 6.700 woningen komen. Ook elders in Noord wordt bijgebouwd. Ergens de komende vier jaar wordt de honderdduizendste bewoner verwelkomd, in 2040 kunnen dat er ruim 146.000 zijn.

„Ik vind dit nu een unheimische plek, foeilelijk”, zegt schrijver Kok, uitkijkend vanaf de ingang van het metrostation over de nieuwe, nog ongebruikte bushaltes en de weg daarachter. „Het is een volledig niemandsland, op twee minuten van het oude centrum.”

Maar wel een toplocatie, denkt Kok. „Dit is veel en veel dichter bij Amsterdam Centrum dan de Zuidas. Het is twee minuten van station Centraal, vier minuten van de Dam.” Hij concludeert: „Er is nog even niks maar dit is gewoon hartje centrum.”

    • Laura Klompenhouwer