Vijf redenen waarom radicaal-rechts zo van Poetin houdt

Rolmodel Trump is niet de enige westerse politiek leider met een bewondering voor de Russische president Poetin. De Italiaanse Lega-leider Matteo Salvini droeg ooit een t-shirt met Poetins portret en ook andere radicaal-rechtse leiders in Europa zien Poetin als rolmodel. Vijf redenen waarom.

Illustratie Tim O'Brien
  1. Poetin is nationalist

    De Russische president is gebrand op het propageren van Rusland als soevereine, onaantastbare en grootse natie. Precies zoals Trump de VS wil herstellen in mythische glorie, getuige alleen al zijn campagneslogan Make America Great Again en zijn nationalistische doctrine America First. Poetin ziet de EU en de NAVO als politieke tegenstanders. Trump bestrijdt de EU en toont zich een wankele NAVO-partner, in een breuk met de bestaande westerse wereldorde.

    Trump echoot daarmee Amerikaans radicaal-rechts – van alt-right-spreekbuis Steve Bannon tot neonazi’s – die ‘globalisten’ en hun internationale samenwerking naast immigratie als de grootste bedreiging van de natiestaat zien. Rusland fungeert voor hen als lichtend alternatief. Zoals de Amerikaanse neonazi Matthew Heimbach het in 2016 formuleerde: „Ik geloof echt dat Rusland nu de leider van de vrije wereld is (…) Poetin steunt nationalisten overal ter wereld en bouwt een antiglobalistische alliantie.”

    Ook in Europa ziet uiterst rechts het Rusland van Poetin als bondgenoot tegen de EU en de VN, instanties die het opnemen van migranten zouden opdringen. De mate van bewondering loopt wel uiteen. Matteo Salvini van de Italiaanse regeringspartij Lega verscheen in 2015 in Poetin-shirt in het Europees Parlement. Nu hij minister van Binnenlandse Zaken is, zegt hij het Italiaanse veto in de EU te willen gebruiken om verlenging van de sancties tegen Rusland te voorkomen.

    De Hongaarse premier Viktor Orbán is ook gecharmeerd van Poetin. Hij bouwt zijn land, verwijzend naar Rusland, om tot een „illiberale staat gebaseerd op nationale grondslagen”. De Oostenrijkse regeringspartij FPÖ sloot een samenwerkingsverband met Verenigd Rusland, lange tijd Poetins partij. Ze werken onder meer samen bij ‘opvoeding van de nieuwe generatie in patriottisme en arbeidsvreugde’.

    Voor Geert Wilders en zijn PVV ligt dat anders. Waar de FPÖ Europa het liefst binnen de Russische invloedssfeer trekt, is Wilders juist pro-Amerikaans en een voorstander van de NAVO. Vermoedelijk vanwege de MH17-ramp bleef toenadering tot Rusland lange tijd uit. Dat veranderde met Wilders’ bezoek aan Moskou begin dit jaar. Toch pleit de PVV voorlopig niet voor opheffing van de sancties tegen Rusland.

  2. De manier waarop hij de kwestie Syrië aanpakte. Briljant.

    Nigel Farage, Britse UKIP-partij

  3. Poetin is autoritair

    Poetin beknotte de oppositie bij de meest recente verkiezingen en zorgt ervoor dat kritische geluiden binnenslands geen kans krijgen. Mensenrechten spelen voor hem geen rol, getuige zijn binnenlandse repressie en aanhoudende militaire steun aan de Syrische president Assad. Het Kremlin heeft een stevige greep op de rechtsstaat en de vrije pers. Poetin positioneert zich kortom als de absolute leider van een onvrije democratie.

    Dit imponeert de Amerikaanse president. Trump verdedigt Poetin steeds, zelfs ten koste van zijn eigen veiligheidsdiensten. Zoals maandag tijdens de topontmoeting in Helsinki, of ten koste van zijn eigen land, zoals bleek toen hem eens werd voorgehouden dat Poetin „een moordenaar” is. „Er zijn zoveel moordenaars”, antwoordde Trump. „Denk je soms dat ons land zo onschuldig is?”

    Kritische Russische journalisten en prominente leden van de Russische oppositie moeten vrezen voor hun veiligheid. In de VS is dat anders, maar het is onder aanhangers van de alt-right een geloofsartikel de betrouwbaarheid van de ‘MSM’, de mainstream media, in twijfel te trekken. Trump ziet kritische media als vijand. Tijdens zijn massabijeenkomsten hitst hij zijn publiek op tegen journalisten en hij heeft ermee gedreigd CNN en NBC hun zendvergunning af te nemen.

    Trump viel rechters die hem in de wielen reden persoonlijk aan. Hij beval al eens speciaal aanklager Robert Mueller te ontslaan, die onderzoek doet naar Russische connecties van Trump en zijn entourage, maar kon daar weer vanaf worden gebracht.

    Poetins daadkracht heeft ook een onweerstaanbare aantrekkingskracht op Europees radicaal-rechts. Nigel Farage van de Britse UKIP-partij noemde Poetin weliswaar een „dubieus mens”, maar ook de wereldleider die hij het meest bewondert. Farage: „De manier waarop hij de kwestie Syrië aanpakte. Briljant.” Geen woord over de duizenden burgerdoden als gevolg van de Russische bombardementen. EU-leiders noemde Farage rond de crisis in Oekraïne daarentegen „zwak en ijdel”. Filip Dewinter van Vlaams Belang prees Poetin eveneens als een „krachtig leider”.

    Eenmaal aan de macht zet radicaal-rechts, naar Poetins voorbeeld, rechtspraak en vrije pers naar zijn hand. Zoals in de ‘illiberale staat’ van Orbán gebeurt. In Oostenrijk ligt de publieke omroep ondertussen onder vuur van de FPÖ waarvan prominente leden kritische journalisten dreigen met ontslag. In Nederland pleiten de PVV en FvD voor sanering van de publieke omroep, die zij te ‘links’ vinden, en zet Geert Wilders de rechtspraak regelmatig weg als gedomineerd door ‘D66-rechters’.

    Lees ook dit profiel: Poetin is overal, maar niemand weet wie hij is
  4. Poetin is wit

    Poetin werpt zich op als hoeder van de culturele dominantie van witte Russen. Hij propageert een staatsvorm waarin de witte, conservatief-christelijke cultuur dominant is binnen een multi-etnische staat.

    Donald Trump toont zich in zijn beleid en tweets een etnisch nationalist die het aantal immigranten tot een minimum wil beperken. Hij retweette meerdere malen racistisch materiaal en schildert immigranten af als criminelen. Het heeft de radicaal-rechtse marge in de VS een flinke zet naar de mainstream gegeven.

    Tijdens de gewelddadige betogingen in Charlottesville vorige zomer schreeuwden neonazi’s: „Jullie zullen ons niet vervangen!” „ Bloed en bodem!” en „Rusland is onze vriend!” Trump noemde de betogers „prima mensen”.

    In Nederland zei Thierry Baudet van FvD onomwonden dat hij een Europa wenst dat „dominant blank en cultureel blijft, zoals het is”. Baudet ziet Poetins Rusland als bondgenoot. Hetzelfde geldt voor Geert Wilders en zijn PVV. „We moeten beseffen dat Rusland onze bondgenoot is in de strijd tegen terrorisme en massa-immigratie vanuit Afrika”, zei hij rond zijn bezoek aan Moskou begin dit jaar.

    Niet alle radicaal-rechtse politici spreken openlijk over een „dominant blank” Europa, maar vaak komt het daar wel op neer. De Hongaarse premier Orbán heeft het over een „Hongaars Hongarije en een Europees Europa”.

    Veel radicaal-rechtse politici veronderstellen overigens dat Poetin tegen immigratie is, maar niets is minder waar. De Russische president ziet immigratie als noodzaak vanwege een krimpende autochtone bevolking. Die immigratie komt vooral uit nabije Centraal-Aziatische landen als Oezbekistan en Tadzjikistan, die overwegend islamitisch zijn.

    Illustratie Tim O’Brien

  5. Poetin is christen

    Poetin heeft de positie van de Russisch-Orthodoxe kerk versterkt, als hoeder van traditionele gezinswaarden. Het mengsel van nationalisme en orthodoxie propageert een traditionele levenswandel – en veel kinderen om de natie groot te houden.

    Dit vindt weerklank in de VS, waar de alt-right gedreven wordt door wat wel ‘demografische neurose’ is genoemd – de angst dat migranten de blanke meerderheid uiteindelijk in aantal zullen overvleugelen.

    Zijn weinig christelijke levenswandel ten spijt kreeg Trump de stem van viervijfde van de evangelische christenen omdat hij beloofde conservatieve rechters in het Supreme Court te zullen benoemen, van wie te verwachten valt dat ze religieuze vrijheid boven homorechten en het recht op abortus stellen. Hij erkende Jeruzalem als hoofdstad van Israël.

    Een grote prioriteit voor Republikeinen, de diepgelovige vicepresident Mike Pence voorop, is het terugdringen van de toegang tot abortus. Maar Republikeinen willen ook dat het makkelijker wordt om op grond van religieuze bezwaren vrouwen anticonceptie te weigeren.

    Bij het propageren van traditionele familiewaarden is er nauwe samenwerking tussen Amerikaanse evangelicals, orthodoxe Russen en Oost-Europese conservatieven die samen optrekken tegen abortus, homorechten en het „onderdrukken van gezinswaarden”, bijvoorbeeld in de organisatie World Congress of Families.

    Lees ook dit interview met politicoloog Cas Mudde: ‘De politieke elite is zelf bijna radicaal-rechts’

    Ook bij Europees uiterst rechts raakt Poetin een gevoelige snaar met zijn promotie van het christendom. Zo claimt partijleider Alice Weidel van de Duitse AfD, die nauwe banden met Verenigd Rusland onderhoudt, dat haar partij de „enige christelijke partij die nog bestaat” is in Duitsland. Orbán van Hongarije noemt het christendom „de laatste hoop” van Europa. Hij verwijt West-Europese regeringen het continent uit te leveren aan de islam.

    Als radicaal-rechtse politici zelf niet christelijk zijn, zien ze er de potentie van bij het conserveren van traditionele Europese waarden. Baudet van FvD noemt zichzelf een „cultuur-christen”. Wilders geeft hoog op van „christelijke waarden”, die volgens hem betekenen dat Nederland zich zou moeten verzetten tegen ‘islamisering’.

    Wat westerse Poetin-fans bij al die projectie vaak niet benoemen is dat het aandeel van moslims onder de Russische bevolking behoorlijk snel groeit. Als leider van een grote multi-etnische staat zal Poetin niet snel felle anti-islamitische retoriek verkondigen.

  6. Onder Poetins bewind haalde de Doema huiselijk geweld uit het wetboek van strafrecht

  7. Poetin is mannelijk

    Jagend, vissend en schietend met ontbloot bovenlijf: Poetin positioneert zich als een traditionele man. Veel ophef wekte in 2013 de wet waarmee Rusland het verbood kinderen bloot te stellen aan „propaganda over niet-traditionele seksuele voorkeuren”, oftewel informatie over homoseksualiteit. Op Internationale vrouwendag prees Poetin Russische vrouwen om hun ‘schoonheid’ en ‘zorg voor kinderen en kleinkinderen’, maar onder zijn bewind haalde de Doema huiselijk geweld uit het wetboek van strafrecht.

    Traditionele mannelijkheid en conservatieve weerzin tegen de opmars van vrouwen speelden een grote rol in Trumps campagne, overwinning en beleid. Zijn aanhang grossierde in seksistische agressie jegens Clinton. Trump werd gekozen terwijl vrouwen hem beschuldigen van aanranding en nadat het hele land hem daarover hoorde opscheppen. Zijn regering ontmantelt beleid dat gericht is op het verbeteren van de positie van vrouwen.

    De Amerikaanse alt-right is antifeministisch; ‘feminazi’s’ zouden vrouwen afhouden van het krijgen van kinderen en zo de ondergang van de blanke cultuur bespoedigen. Breitbart, de website die gerund werd door Trumps voormalige Nationaal Veiligheidsadviseur Steve Bannon, ideoloog van radicaal-rechts, publiceerde artikelen met koppen als ‘Maakt feminisme vrouwen lelijk?’ en ‘Anticonceptie maakt vrouwen onaantrekkelijk en geschift’.

    Bannon denkt dat de opmars van vrouwen ten koste zal gaan van mannen. Over de #MeToo protesten zei hij: „Dit is een beweging tegen het patriarchaat.” „Als je een guillotine zou neerzetten, zouden ze elk paar ballen in de kamer eraf snijden.”

    Poetins zorgvuldig gecultiveerde mannelijkheid doet ook de adoratie bij een deel van uiterst rechts in Europa geen kwaad. Bekend zijn Baudets uitspraken over vrouwen die niet zouden willen dat mannen tijdens een afspraakje hun ‘nee’ accepteren. „De realiteit is dat vrouwen overrompeld, overheerst, ja, overmand willen worden”.

    Viktor Orbán van Hongarije heeft gezegd dat de Hongaarse politiek geen plek is voor vrouwen, omdat ze de voortdurende karaktermoorden niet zouden kunnen verdragen.

    Nu bewijst Marine Le Pen van het Franse Rassemblement National, het voormalige Front National, dat een radicaal-rechtse leider niet per se een man hoeft te zijn. Maar ook zij staat niet bekend om haar inzet voor vrouwenrechten. In het Europees Parlement stemde ze tegen wetsvoorstellen die emancipatie moesten bevorderen. Tijdens haar laatste verkiezingscampagne profileerde ze zich nadrukkelijker als vrouw, maar vooral om erop te wijzen dat de vrijheden van vrouwen onder druk kunnen komen door een oprukkende islam.

  8. Met medewerking van Eva Cukier.

    • Maartje Somers
    • Wilmer Heck