Opera met sekswerkers: ‘het is tijd om zelf het podium op te eisen’

Opera Sekswerkers zijn geliefde personages in opera. Maar wel óf als glamoureuze courtisane óf als noodlottige straathoer. De Britse ‘Sex Worker’s Opera’ wil dat nuanceren en gaat nu voor het eerst de grens over, naar Amsterdam.

Naast aria’s bevat ‘Sex Worker’s Opera’ ook jazz, hiphop, paaldans en poëzie. Foto Foto Manu Valcare

Opera en sekswerk? Het is een verbazend vruchtbare combinatie. Er zijn opera’s over courtisanes en hoeren, zoals La traviata en Lulu. Maar de hoofdpersoon in La traviata, Violetta, sterft aan tuberculose, Lulu komt Jack the Ripper tegen. Ook sterdanseres Satine in musicalfilm Moulin Rouge! sterft aan de tering.

„Sekswerkers worden vaak tweedimensionaal gerepresenteerd”, vertelt Siobhán Knox. „Of heel glamoureus of juist tragisch.” Als luxe escortgirl dus, of drugshoer. Knox is choreograaf van de Britse voorstelling Sex Worker’s Opera. In het Verenigd Koninkrijk is die al jaren een succes. Vanaf zaterdag is de volledige show voor het eerst in het buitenland te zien, in Amsterdam, tijdens de Internationale Aidsconferentie (23 tot en met 27 juli) en Pride (28 juli tot en met 5 augusutus).

Samen met muzikaal leider Alex Etchart is Knox enkele weken eerder in Amsterdam voor interviews en workshops. Met Experimental Experience maken ze theater met gemarginaliseerde groepen en bedachten ze de seksopera. Met regisseur Clare Quinn vormen ze het creatieve team.

Stigma

Knox’ favoriete scène uit Sex Worker’s Opera is die waarin een sekswerker huwelijksadvies geeft aan een klant. Waargebeurd. „Terwijl iedereen denkt dat prostituees huwelijken ruïneren.”

Juist omdat veel opera’s zijn geschreven door „rijke, witte, oude mannen”, worden sekswerkers gestigmatiseerd, stelt Knox. „Vrouwen zijn in opera’s vaak bedoeld voor de emotionele ontwikkeling van de man. De sekswerker is de ultieme vorm daarvan: door haar tragische lot leert ze hem een morele les.”

Volgens Fox is het tijd voor sekswerkers om het podium op te eisen. Daarom bestaat hun cast voor de helft uit sekswerkers, net als de crew. Welke helft wordt niet altijd duidelijk. Het onderscheid is ook niet belangrijk, zegt Etchart: „Iedereen krijgt betaald, niemand van de cast heeft een theateropleiding. Bovendien: veel strippers zijn enorme podiumbeesten.”

Echte opera is het niet, geven ze toe. „Maar we plaatsen zo het ‘laagste’ van de samenleving midden in de hoogste kunstvorm.” Dus ja, er zitten aria’s in, maar ook jazz, hiphop, paaldans en poëzie. De rode draad is een meisje dat erachter komt dat haar zus sekswerk doet. Makers en spelers schreven alle muziek en teksten zelf.

De show bevat ervaringen van zestig sekswerkers uit zeventien landen van vijf continenten. Is dat niet wat veel? „Dat is de bedoeling”, zegt Knox. Etchart: „We laten het publiek achter met meer vragen dan antwoorden.”

De helft van de cast van ‘Sex Worker’s Opera’ bestaat uit sekswerkers.

Foto Foto Manu Valcare

‘Betekenisvolle reis’

„Het is een van de ontroerendste, mooiste en meest betekenisvolle reizen van mijn leven”, zegt speler Charlotte Rose, vanaf het begin betrokken. Door de Britse televisiedocumentaire Love for Sale (2014) werd Rose (37) een van de bekendste sekswerkers van het Verenigd Koninkrijk. Het stigma rond prostitutie isoleert sekswerkers, zegt Rose. „Dit project gaf me hoop: ik ben niet alleen. Het heeft me een thuis gegeven.”

Bijna dagelijks wordt ze geconfronteerd met vooroordelen over haar werk. „Dan willen klanten me betalen om me te ‘redden’. Maar ze realiseren zich niet dat ik van mijn werk hou. Geen baan geeft me zoveel voldoening.”

Rose heeft twee kinderen van 18 en 19. De kinderbescherming stond al eens op de stoep na klachten, haar dochter werd enkele uren van haar afgepakt. Op het politiebureau moest Rose uitleggen waarom ze een beflapje thuis had liggen. Die scène zit in de show.

De makers hebben nogal wat aan te merken op de Britse wetgeving. Die verbiedt bijvoorbeeld dat een sekswerker naar haar of zijn werk wordt gereden, omdat ze zelfstandig moeten werken. „Ik overtreed continu de wet”, zegt Rose die in onbekend gebied zich altijd laat vergezellen. „Veiligheid op het werk is blijkbaar niet toegestaan.”

Maar activistisch is Sex Worker’s Opera niet. Knox: „We zeggen niet: sekswerk is geweldig of het is verschrikkelijk. We zeggen: luister naar sekswerkers.”

Sex Worker’s Opera. 21/7 (try-out) t/m 2/8, Compagnietheater, Amsterdam. Inl: compagnietheater.nl
    • Menno Sedee