Opinie

    • Hubert Smeets

In vijf schokkende dagen valt de wereldorde in duigen

In vijf dagen heeft de Amerikaanse president Trump vijf naoorlogse leerstukken bij het oud vuil gezet, concludeert .

President Poetin tijdens een persconferentie met Donald Trump in Helsinki Foto Grigory Dukor / Reuters

De lol om de Amerikaanse president kon niet op. Nadat Trump in Brussel had opgeroepen tot regime change in Duitsland en Engeland, liet de man zich in Helsinki de kaas van het brood eten door Poetin.

Nadien ging het vooral over de vraag waarom Trump zich had laten vernederen. Volgens acteur John Cleese komt dat doordat hij lijdt aan pronoïa, het tegendeel van paranoïa. Trump gaat er a priori van uit dat hij de beste van iedereen is en dat iedereen dus het beste met hem voorheeft.

Zo’n diagnose gaat er in als koek in een tijd waarin met name de media gevangenen zijn geworden van hun eigen obsessie met leiders en leiderschap. Maar hoe aantrekkelijk ook voor een man, die elke dag met een (dubbele) ontkenning op de proppen komt, er is toch meer aan de hand. In vijf dagen heeft Trump namelijk vijf naoorlogse leerstukken bij het oud vuil gezet.

1. Europa is een „vijand”

Trump breekt zo met 65 jaar buitenlandse politiek. De EU kon de Amerikanen vroeger niet groot genoeg worden. Zelfs Turkije moest erbij. Nu wil het Witte Huis de EU kapotmaken.

2. Duitsland moet aan gort

Deze moderne industriemacht is, samen met China, dé Angstgegner van de president die zich opwerpt als de belangenbehartiger van de archaïsche industriesectoren in de VS. Minister Maas van Buitenlandse Zaken zei in Berlijn niet voor niets dat Europa niet meer op het Witte Huis kan bouwen en een nieuwe verhouding tot de VS moet „uitlijnen”.

3. De NAVO wordt tandeloos

In een interview zei Trump dat hij geen soldaten wil riskeren als de „agressieve” Montenegrijnen een Derde Wereldoorlog ontketenen. Trump droeg zo artikel 5 (aanval op één is een aanval op allen) ten grave, een leerstuk waarop overigens slechts eenmaal in de 69-jarige geschiedenis (9/11) een beroep is gedaan.

4. Nederland is derde garnituur

Amper twee weken nadat premier Rutte „nee” zei tegen de president, heeft het State Departement voor het eerst sinds 2014 geen condoleancecommuniqué over de MH17 geopenbaard. De tekst lag dinsdag klaar, maar ging de prullenbak in.

5. De VS en Rusland convergeren

Zoals Poetin negatief gefixeerd is op zijn voorgangers Jeltsin en Gorbatsjov, zo is Trump gebiologeerd door de Clintons en Obama. Trump zweeg in Helsinki toen Poetin opperde dat zijn (geheime) agenten Obama’s ex-ambassadeur McFaul kunnen verhoren in de zaak die Moskou zegt te hebben tegen bankier Bill Browder, de man van de zogeheten ‘Magnitsky-lijsten’ waar Rusland steeds meer last van krijgt.

Deze convergentie reikt verder dan de „verbijstering” van McFaul, dat Trump zijn diplomaten in de kou zet, terwijl Poetin juist pal staat voor elke onderdaan die namens hem in den vreemde opereert. Beide leiders hebben hetzelfde broertje dood aan bondgenootschappelijke verplichtingen. Vijf dagen na het neerschieten van de MH17 zei Poetin: „Elk land dat toetreedt tot een alliantie, levert meteen een deel van zijn soevereiniteit in.” Trump zei op de G7-top in Canada vorige maand: „De NAVO is net zo slecht als NAFTA”.

Economisch kan Rusland, zo rijk als de Benelux, niet tippen aan de VS. Het is dus ongewis waartoe de bromance tussen de leiders leidt. Maar in vijf dagen die de wereld schokten, is wel een vertrouwde orde aan gruzelementen gegaan.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.
    • Hubert Smeets