Opinie

    • Zihni Özdil

Hopelijk is de ophef over Blok een wake-up call voor progressief Nederland

Laat het debat over nationalisme niet kapen door de rechtse borrelpraat van Stef Blok, schrijft . Hij roept progressief Nederland op om ‘gezond nationalisme’ te omarmen.

Foto Getty Images

‘De theorie dat Joden tot de Ariërs te rekenen zijn is opgezet met een bepaald doel, die in lijnrechte tegenspraak staat met de wetenschap (…). Het Arische karakter kan door Joden worden aangetast en door Joodse invloed kan er bij de volkeren van Europa een ongewenste karakterverzwakking voor de deur staan.”

Aldus Abraham Kuyper in 1907.

Over katholieke Nederlanders was onze gereformeerde oud-minister-president Kuyper (ARP) al net zo stefblokkiaans: hij zag onoverbrugbare culturele en etnische verschillen en wilde daarom een te groot aandeel van die groepen in Nederland voorkomen. Kuyper ontkende net als minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) dat hij xenofoob zou zijn en beriep zich op ‘de wetenschap’ en ‘de menselijke natuur’.

In werkelijkheid is ons land groot geworden door vanaf de ‘Gouden Eeuw’ open te staan voor nieuwkomers. Mede met steun van liberale en socialistische politici zijn etnische en culturele nieuwkomers uiteindelijk geëmancipeerd en onderdeel geworden van ons land. Van Hugenoten, zoals de architect Marot, en Sefardische Joden, zoals de filosoof Spinoza, tot het internationale onderzoeksteam waarmee de Groningse scheikundige Ben Feringa de Nobelprijs won: die openheid en multi-etniciteit is de historische kracht van ons land.

Lees ook: Wat zei Blok (en kloppen zijn uitspraken)?

Het succes van Nederland komt mede door onze houding om met een open blik mensen uit de hele wereld te verwelkomen. Dat Blok claimt dat hij „geen multi-etnisch land kent met een vreedzaam samenlevingsverband”, is schadelijk en onjuist. Zo schoffeert hij Nederlanders die er uitzien zoals ik, en neemt hij ook nog even een loopje met de waarheid, onze vaderlandse geschiedenis en onze nationale eigenheid.

Inderdaad, minister Blok hoort eigenlijk excuses aan te bieden in plaats van te „betreuren” dat hij met zijn „scherpe bewoordingen aanstoot heeft gegeven”. Als minister van Buitenlandse Zaken heeft hij bovendien zijn geloofwaardigheid verspeeld ten opzichte van Oost-Europese landen en migratiedeals die hij volgens het regeerakkoord zou moeten realiseren. En ja, hij zou eigenlijk moeten opstappen zolang hij die excuses niet maakt.

Toch vind ik de discussie over opstappen minder interessant. Want de pijnlijke realiteit is dat buiten mijn progressieve bubbel Blok veel bijval krijgt. En dat bevestigt hoe breed gedragen zijn opvattingen inmiddels zijn. Die ideeën zijn geworteld in een hunkering naar een collectieve identiteit. Over de reden waarom die hunkering groeit kun je lang discussiëren – economische onzekerheid, migratie, de EU, etc. – maar dát die groeit, staat vast. Rechts-populistische hapklare antwoorden spreken die hunkering goed aan. Maar bekrompen-nationalistische retoriek en onhaalbare symbolische schijnoplossingen zijn uiteindelijk holle borrelpraat.

De natiestaat is nu eenmaal onderdeel van onze wereldorde en het is aan ons te formuleren hoe we die vorm willen geven

Toch weten de vertolkers van dit geluid, inmiddels niet zelden ook VVD- en CDA-politici, dit helder en begrijpelijk te formuleren en consistent uit te dragen. En daarom moet ik de hand in eigen boezem steken. Te vaak gaat progressief Nederland een discussie over de nationale identiteit uit de weg, of wijst die discussie vanuit een reflex (‘nationalisme is fout’) categorisch af. Als er al gediscussieerd wordt, wordt er betoogd dat de natiestaat opgeheven zou moeten worden. Maar die natiestaat is nu eenmaal onderdeel van onze wereldorde, en het is aan ons te formuleren hoe we die vorm willen geven.

Nationalisme hoeft niet alleen maar xenofoob en uitsluitend te zijn. Nu krijgen progressieven die nationalisme weer tot progressieve kwestie willen maken, te maken met verdachtmakingen uit eigen kring. Dat is zeer schadelijk en leidt tot een angstcultuur. En dat is een groot cadeau aan rechts. Zo wordt de invulling van de nationale hunkering helemaal overgelaten aan populisten die verlangen naar een monoculturele heilstaat, ook al is die er historisch nooit geweest.

Lees ook: Stef Blok geroosterd aan het spit van de Nederlandse tv

Hopelijk zal de ophef over Blok een progressieve wake-up call zijn. Ik weiger mij te schamen dat ik trots ben op Nederland en op de Nederlandse vlag, die voor mij staan voor een inclusief land dat open staat voor iedereen en kansen biedt ongeacht afkomst of identiteit.

Johanna Naber (1859-1941), een van de grondleggers van het Nederlandse feminisme, verwoordde het treffend: „Een wezenlijk internationalisme kan slechts gebouwd worden op basis van een gezond nationalisme.” Dit gaat niet meer over partijpolitiek, maar over het landsbelang. Nederland is veel te waardevol om over te leveren aan holle rechts-populistische borrelpraat. Ik roep progressief Nederland op om de eigen ketenen af te werpen. En om het inclusieve of, zoals Naber het zei, gezonde nationalisme weer te omarmen en vol trots uit te dragen.

    • Zihni Özdil