Als je liever geen cent aan die nare schoonzoon geeft

Erfenis

Wil je niet dat je schoonzoon of -dochter meedeelt in de erfenis, leg dan tijdig goed vast dat die drakerige ‘koude kant’ niks krijgt.

Illustratie Kamagurka

Stel: je hebt een lieve dochter, maar een draak van een schoonzoon. Als ouder lig je ’s nachts weleens wakker van het idee dat jouw erfenis, in het geval dat je kind na jouw overlijden gaat scheiden, niet alleen bij je dochter, maar ook bij die vreselijke schoonzoon belandt. Immers, ze zijn in gemeenschap van goederen getrouwd.

Een troost: je kunt bij de notaris laten vastleggen dat de ‘koude kant’ niet aan de erfenis of schenking kan komen. En dat doen steeds meer ouders, merken notarissen. Desondanks stijgt het aantal rechtszaken over de verdeling van erfenissen en schenkingen bij een scheiding: dat is een gevolg van het flinke aantal scheidingen (bijna 40 procent van de huwelijken strandt, volgens het CBS) én de toenemende omvang van nalatenschappen door de stijgende welstand in Nederland.

De ‘koude kant’ uitsluiten kan via een zogeheten uitsluitingsclausule. Die voeg je toe aan je testament of schenkingsakte, waarin je bepaalt dat de erfenis of schenking aan je kind bij een scheiding niet kan worden gedeeld met de schoonzoon of -dochter.

Is je kind na 1 januari 2018 getrouwd, dan valt de erfenis of schenking overigens automatisch buiten de gemeenschap van goederen en hoef je dus niets te regelen. En als je kind vóór die wetswijziging is getrouwd, maar in de huwelijkse voorwaarden heeft vastgelegd dat erfenissen en schenkingen niet worden gedeeld bij scheiding, blijven erfenissen en schenkingen van ouders ook privébezit van het kind. Dan is het wel belangrijk dat deze persoon de financiën gescheiden houdt van die van de partner.

Helemaal voorkomen kan niet

Maar er zitten adders onder het gras. Want stel nu dat jouw kind haar of zijn erfenis besteedt aan een nieuw huis, een verbouwing of een nieuwe auto. Je kunt niet verwachten dat de drakerige schoonzoon dan niet in dat huis gaat wonen of geen gebruik maakt van die auto. Dus voorkomen dat je schoonzoon of -dochter tijdens het huwelijk met jouw kind profiteert van jouw geld, kun je niet.

Dat wordt anders als je kind gaat scheiden. „Als je kind het geld uit jouw nalatenschap als gevolg van een uitsluitingsclausule op een privérekening heeft gezet, er verder geen inkomsten op deze rekening binnenkomen en hij of zij het geld nog niet heeft uitgegeven, dan is er waarschijnlijk niets aan de hand en blijft de erfenis intact”, vertelt Susanne van der Meer, advocaat en scheidingsmediator bij advocatenkantoor SliepenbeekVanCoolwijkVanGaalen. „Het kind kan dan bewijzen dat het geld echt privé is.”

Maar als het geld op een en/of-rekening staat en is geïnvesteerd in bijvoorbeeld een nieuwe keuken in het gemeenschappelijke huis, kunnen er problemen ontstaan. Bij scheiding kan het kind die investering dan wel terugeisen, maar de (ex-)partner kan daartegenin brengen dat niet meer is te achterhalen dat het om een privé-investering ging, of dat de partner het geld met hem of haar heeft willen délen door het in een gezamenlijk doel (de nieuwe keuken) te steken.

Maak in zulke gevallen dus altijd de schriftelijke afspraak (desnoods in een e-mail) met je partner dat jij bij scheiding en verkoop van het huis recht houdt op een vergoeding van jouw privé-investering, adviseert Van der Meer. En als het huis waarin het geld is geïnvesteerd, wordt verkocht, en de opbrengst wordt geïnvesteerd in een nieuw huis, maak dan nieuwe afspraken over hoe met het geïnvesteerde geld moet worden omgegaan.

Tweetrapsraket

De rechtspraak is lang niet altijd eensluidend, ziet notaris Erna Kortlang van TeekensKarstens Advocaten Notarissen. „De ene rechter oordeelt dat een kind altijd een vordering houdt op de erfenis of schenking van de ouders, ook als het geld is uitgegeven. Maar er zijn ook rechters die vinden dat het geld niet is terug te vorderen, zodra het is uitgegeven. Neem daarom het zekere voor het onzekere en neem hierover als ouder een clausule op in je testament.”

Maar wat nu als je zoon of dochter in gemeenschap van goederen is getrouwd en overlijdt, terwijl de ouders een uitsluitingsclausule voor de schoonzoon of -dochter hadden opgenomen in hun testament? „Dan kun je als ouders bij het opstellen van je testament een zogeheten tweetrapsraket opnemen”, legt notaris Erna Kortlang uit. „Daarin kun je bepalen dat jouw erfenis bij overlijden van je dochter rechtstreeks naar je kleinkinderen gaat. Zijn die nog klein, dan mag schoonzoon of -dochter het geld gebruiken om de opvoeding te betalen.” En als schoonzoon van het geld op vakantie gaat met zijn nieuwe vriendin? „Dat kun je voorkomen door de bepaling dat hij alleen de rente mag opmaken.”

Heeft zoon of dochter bij overlijden geen kinderen en heeft hij of zij geld van ouders geërfd met een uitsluitingsclausule, dan vererft alles zoals de zoon of dochter het wil. Dan zal, als hij of zij getrouwd is, waarschijnlijk alles naar de echtgenoot gaan. Willen de ouders dat pertinent niet, bijvoorbeeld omdat hun schoondochter gokverslaafd is, dan moeten zij via een tweetrapsbepaling in hun testament opnemen dat het erfdeel aan hun zoon naar een ander kind gaat, of een goed doel.

En wat kun je doen als je het als kind helemaal niet eens bent met de uitsluitingsclausule in het testament van je ouders? Dan is er eigenlijk maar één uitweg en dat is: het geld uitgeven ten behoeve van beide partners. Een nieuw huis kopen dus of samen met je partner een verre reis boeken.

    • Friederike de Raat