Van Aartsen: maak tempo met gekozen burgemeester

Voormalig VVD-burgemeester Een burgemeester moet volgens Van Aartsen „bij de start een vol mandaat krijgen” en zijn eigen wethouders kunnen kiezen.

Van Aartsen vindt de huidige benoemingswijze niet „houdbaar”. Foto Roger Cremers

Het kabinet moet snel werk maken van de invoering van de gekozen burgemeester. Dat zegt Jozias van Aartsen (VVD), tot vorige week interim-burgemeester van Amsterdam, in een interview met NRC: „Ik hoop dat minister Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) daar nou eens vaart mee maakt.”

Volgens Van Aartsen bewijst de procedure rond de nieuwe Amsterdamse burgemeester Femke Halsema (GroenLinks) dat de huidige benoemingswijze „geen houdbaar systeem meer” is. „Uit een geheime stemming tussen twee mensen in de gemeenteraad komt een burgemeester gerold. Dat is niet bevredigend.”

Van Aartsen pleit voor een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester die zelf wethouders mag aanstellen. Alleen op die manier „kan de burgemeester de centrale man of vrouw worden die hij in beeldvorming al is”. Een burgemeester moet volgens Van Aartsen „bij de start een vol mandaat krijgen om ook invloed uit te oefenen op de rest van het beleid”. Nu is de burgemeester formeel alleen verantwoordelijk voor openbare orde en veiligheid.

Ollongren heeft nog altijd geen standpunt ingenomen over de gekozen burgemeester. Dit najaar stemt de Eerste Kamer op initiatief van Tweede Kamerlid Rob Jetten (D66) hoogstwaarschijnlijk in met het verwijderen van de benoemde burgemeester uit de Grondwet. Daarna is de weg vrij voor een wetsvoorstel over de direct gekozen burgemeester, maar het is allerminst zeker of daarvoor genoeg steun is in de coalitie.

Nederland is een van de weinige landen in Europa zonder rechtstreeks gekozen burgemeester. In 2005 sneuvelde een grondwetswijziging die dat mogelijk maakte in Eerste Kamer. Na deze ‘Nacht van Van Thijn’ bood minister Thom de Graaf (Binnenlandse Zaken, D66) zijn ontslag aan.

Uit een enquête van Nieuwsuur bleek vorig jaar dat het overgrote deel van de Nederlandse burgemeesters tegen een gekozen burgemeester is. Onder de eerste burgers van de vier grote steden zijn de meningen verdeeld. Jan van Zanen (Utrecht, VVD) is vóór, Pauline Krikke (Den Haag, VVD) en Ahmed Aboutaleb (Rotterdam, PvdA) zijn tegen. „Het overplanten van een trend uit het buitenland is een recept voor ongelukken,” aldus Aboutaleb tegen Nieuwsuur.

Lees het gehele interview met Van Aartsen: ‘Ik hield me aan mijn opdracht: niet ingrijpen’
    • Thijs Niemantsverdriet