'Nieuw Italiaans migratiebeleid leidt tot dodelijke chaos op zee'

Schokkende beelden

Voortaan moeten migranten die vanuit Libië wegvaren en in de problemen komen op zee, worden gered door de Libische kustwacht. Minister Salvini’s beleid leidt tot spanningen in de Italiaanse coalitie.

Medewerkers van de ngo Proactiva Open Arms halen op de Middellandse Zee de stoffelijke overschotten van een kind en een vrouw uit het water. Een andere vrouw wordt gered. Foto Pau Barrena/AFP

Het zijn van die foto’s die je niet snel vergeet. Een vrouw die met grote ogen, bijna in trance, naar haar redder opkijkt. Een andere vrouw – dood op wrakhout, brandwonden van de benzine op haar armen. Daarnaast een jongetje, een jaar of vier, ook dood. Volgens de Spaanse hulporganisatie Proactiva Open Arms laten de foto's op een hartverscheurende manier zien wat de gevolgen zijn van het harde migratiebeleid dat Matteo Salvini, de nieuwe Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken, heeft ingezet.

Salvini wil geen migranten meer. Wie toch vanuit Libië wegvaart en in de problemen komt op zee, moet maar worden gered door de Libische kustwacht. Volgens Proactiva Open Arms zijn 158 mensen van een kapotte rubberboot gered, maar zijn drie anderen aan hun lot overgelaten omdat ze niet mee terug wilden naar Libië.

„Leugens en beledigingen van een of andere ngo die bevestigen dat we op de goede weg zijn”, zo reageerde Salvini op Facebook. Het vertrek ontmoedigen en schepen met opgepikte migranten niet toestaan in Italië aan te meren „betekent het aantal doden beperken en de winst verminderen van wie speculeert met clandestiene immigratie”.

Lees ook: ‘Libiërs laten migranten aan hun lot over op Middellandse Zee’

Schreeuwende ogen

Maar de foto’s en het filmpje dat Proactiva Open Arms heeft getwitterd, hebben enorme indruk gemaakt in Italië. „Die ogen schreeuwen alle smart van de wereld uit, waarop we niet anders weten te antwoorden dan met de hardheid van het hart en de wreedheid van de wetten”, reageerde schrijver Marco Belpoliti donderdagmorgen in La Repubblica.

Ook al wordt er fel gereageerd, rondom de precieze toedracht bestaan nog veel vraagtekens. Volgens een voorlopige reconstructie hoorde Proactiva via de radio de Libische kustwacht in gesprek met een koopvaardijschip over een rubberboot die al ruim een dag stuurloos ronddreef op zo’n 76 mijl buiten de Libische kust. De Libische kustwacht liet weten dat zij de reddingsactie op zich zou nemen. Dat was maandagavond.

Proactiva besloot ook zelf in het gebied te gaan kijken. Hun boot kwam daar dinsdagmorgen aan en trof een veertigjarige vrouw uit Kameroen, Josefa, nog levend in het water, tussen wrakhout en een kapot gemaakte rubberboot. Daarna verspreidde de organisatie foto’s en een filmpje.

Maar een journaliste van RTL-Duitsland liet via haar collega in Rome weten dat zij met de Libische kustwacht was meegevaren, maandagavond. Zij vertelde dat de opgepikte migranten zwaar teleurgesteld waren dat ze niet naar Italië gingen, maar dat ze niet heeft gezien dat iemand heeft geweigerd aan boord te gaan. Pas toen iedereen aan boord was, liet ze aan de krant La Repubblica weten, heeft de Libische kustwacht de boot lek gemaakt om te voorkomen dat die opnieuw zou worden gebruikt door mensensmokkelaars.

Spanning in de coalitie

Door de emotionele lading van deze foto’s zal de spanning binnen de populistische coalitie van Salvini’s Lega en de Vijfsterrenbeweging naar verwachting verder oplopen. Over het doel, een einde maken aan de oncontroleerbare komst van tienduizenden migranten, bestaat geen verschil van mening. Salvini twitterde eerder deze week trots dat in de anderhalve maand dat hij minister is, er 3.716 migranten zijn aangekomen in Italië. In dezelfde periode vorig jaar waren dat er 31.421. „Willen is kunnen”, besloot Salvini zijn tweet trots. In Spanje zijn de eerste helft van dit jaar meer migranten aangekomen dan in Italië – al was een aantal van hen in eerste instantie op weg naar Italië, maar mochten zij daar niet van boord.

Maar dat niet iedereen binnen de coalitie zich zo hard wil opstellen als Salvini, is de afgelopen dagen twee keer goed duidelijk geworden. Vorige week was er het incident met de Vos Thalassa, een koopvaardijschip dat onder Italiaanse vlag vaart maar wordt beheerd door het Nederlands scheepvaartbedrijf Vroon. Het had 67 bootmigranten opgepikt, in overleg met het maritieme reddingscentrum MRCC in Rome. Salvini gaf opdracht dat die moesten worden overgedragen aan de Libische kustwacht. Maar na berichten aan het MRCC dat een opstand aan boord dreigde, waarbij de dertienkoppige bemanning sterk in de minderheid was en zich bedreigd voelde door migranten die dreigden hun keel door te snijden, stuurde de Italiaanse kustwacht een schip, de Diciotti. Salvini ging knarsentandend akkoord, maar probeerde nog te verhinderen dat de Diciotti zou aanmeren in de Siciliaanse havenstad Trapani. Na een dag soebatten en een interventie van president Mattarella konden de migranten daar uiteindelijk van boord. Salvini had gewild dat migranten die de bemanning hadden bedreigd, in de boeien geslagen zouden worden, maar de politie is alleen een onderzoek begonnen tegen twee mensen.

Lees meer over het incident met de Vos Thalassa: Nederlands scheepvaartbedrijf betrokken bij migratierel in Italië

Zaterdag was er weer een probleem. Twee schepen lagen voor de rede van de Siciliaanse havenstad Pozzallo, met samen 450 opgepikte migranten. Zij kregen aanvankelijk geen toestemming om aan te meren. Toen besloot premier Conte, in samenwerking met minister Moavero van Buitenlandse Zaken, andere EU-landen te vragen of zij ook een aantal wilden opnemen. Nadat Frankrijk, Duitsland, Spanje, Portugal, Malta (ieder vijftig migranten) en Ierland (tien migranten) positief hadden gereageerd, mochten de migranten zondagnacht van boord. Nederland is niet ingegaan op het Italiaanse verzoek. Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken zei: „Nederland heeft zich steeds solidair en constructief getoond in EU-verband. Het is nu vooral van belang om een structurele, duurzame oplossing te zoeken voor dit vraagstuk conform de afspraken die de lidstaten tijdens de laatste Europese Raad hebben gemaakt.’’

Overwinning voor Italië

Salvini viert dit als „een politieke overwinning” voor Italië. Sinds het aantreden van de nieuwe regering stelt Rome veel nadrukkelijker dat de komst van zo veel migranten uit Afrika een Europees probleem is dat Europees moet worden opgelost: met betere bewaking aan de buitengrenzen en verdeling van de migranten die in de Zuid-Europese landen aankomen.

Hij voegde daar via twitter een ‘maar’ aan toe. „Om voor eens en altijd de MAFFIA van de handel in mensen te ontwortelen, is het volgende doel de immigranten WEER TERUG TE BEGELEIDEN naar waarvandaan ze zijn vertrokken. In Italië, en in Europa, komt alleen binnen wie toestemming heeft.”

Ondanks de foto’s en de politieke debatten blijven mensen vertrekken. Woensdag kwam het bericht dat een boot met veertig migranten, vertrokken vanuit Libië, voor de kust van Tunesië in de problemen is gekomen. De Tunesische marine had hulp geboden, maar die werd geweigerd omdat de migranten naar Europa willen.

    • Marc Leijendekker