Migrant wijkt uit naar barmhartig Spanje

Aan de grens bij Beni Ensar

Na beleidswijzingen in Madrid en Rome is de ‘Spaanse route’ door migranten herontdekt.

Een man die is gered door Spaanse reddingsdiensten is aan land gebracht bij de Spaanse exclave Melilla. Foto F.G Guerrero/EPA

Vrijwel nergens is het contrast tussen de ene en de andere kant van de grens zo groot als bij de doorgang van Beni Ensar. Hier op de scheidslijn tussen de Spaanse exclave Melilla en Marokko is het een komen en gaan. Bij de grenspost zelf is het een gecontroleerde chaos, in een wijd gebied eromheen heerst anarchie.

Spanje is nu de nummer één van Europa als het gaat om illegale migranten die over zee komen. Premier Pedro Sánchez pleit voor Europese hulp – en vooral geld – om migranten beter op te kunnen vangen.

De ‘overstekers’ bij Beni Ensar vallen in verschillende categorieën uiteen. Marokkaanse vrouwen met balen handelswaar op hun rug worden gescheiden van de Marokkaanse Europeanen. Dagarbeiders gaan lopend de grens over, toeristen steken met auto’s over. Speciale loketten voor Syrische asielzoekers blijven al tijden leeg. Een aanvraag in Melilla is voor hen geen aantrekkelijke optie. Op weg naar Europa voelen ze er weinig voor een tijd noodgedwongen in een Spaanse exclave door te brengen.

En dan zijn er de groepen voor wie een legale oversteek kansloos is: groepjes Marokkanen en duizenden migranten uit andere delen van Afrika.

Nu Spanje extra EU-hulp vraagt komt het Madrid (en Marokko) niet slecht uit als de problemen goed zichtbaar zijn

Vlakbij de grenspost loert op deze dinsdagmiddag een aantal Marokkaanse minderjarigen op een kans de overkant rennend te bereiken. Om bij een geslaagde missie vervolgens tussen twee werelden te blijven opgesloten. In Melilla lopen honderden illegale lotgenoten rond in afwachting van een volgende vlucht naar het Europese vaste land. Spanje heeft geen idee wat het met hen aan moet.

Spanje heeft sinds kort andere zorgen. Grote groepen Afrikaanse migranten zien in ‘de Spaanse route’ hun beste optie. Asiel aanvragen in Melilla kan niet. De Marokkaanse politie houdt hen daar op voorhand al weg. Ze kunnen Europa alleen bereiken als ze over de metershoge hekwerken klimmen – maar ook dat lukt maar zelden. Talloze migranten riskeren hun leven daarom met een tocht in gammele vaartuigen naar de kust van Cádiz, Málaga of Almería. Honderden vonden dit jaar al de dood.


Spanje dacht in 2017 nog dat de grensproblemen grotendeels onder controle waren. Afspraken met Marokko bleken te werken – het is een publiek geheim dat het land wilde meewerken aan een streng grensbeleid, maar wel in ruil voor wederdiensten. De ogen van Europa waren destijds gericht op migranten die via Griekenland en Italië de Europese Unie binnenkwamen.

Lees ook: ‘Nieuw Italiaans migratiebeleid leidt tot dodelijke chaos op zee’

Door de versterkte Libische kustwacht en de onwil van de nieuwe Italiaanse autoriteiten reddingsschepen te ontvangen veranderde de situatie dit jaar. Op het moment waarop de nieuwe populistische Italiaanse regering koos voor een beleid van afwijzing, deed Spanje het tegenovergestelde. De conservatieve Partido Popular van Mariano Rajoy maakte plaats voor de socialistische PSOE. Premier Pedro Sánchez wierp zich vorige maand opeens op als de barmhartige ontvanger van ruim zeshonderd migranten van het dolende reddingsschip Aquarius. Daarbij stelde hij wel dat dit een uitzondering zou blijven en dat Europa de opvang structureel zou moeten regelen.

In de eerste zes maanden van het jaar trokken 14.700 mensen over water naar Spanje, meldt het Europese grensagentschap Frontex. En de stroom lijkt, zeker nu de zee in de zomer veel rustiger is, vrijwel niet te controleren. Vorige maand bereikten bijna 6.400 mensen Spanje via zee, een stijging van ruim 160 procent vergeleken met een jaar eerder.

De samenwerking tussen Spanje en Marokko leek eerder nog een voorbeeld voor de rest van Europa, maar deze is niet waterdicht. Voor een deel is dat onderdeel van een strategie.

Nu de hekken van de exclaves Ceuta en Melilla vrijwel niet meer te slechten zijn, gaat de tocht over zee.

En nu Spanje om extra hulp van de EU vraagt komt het beide landen niet slecht uit als de problemen goed zichtbaar zijn. Als de Marokkaanse autoriteiten wegkijken neemt het aantal bootjes dat vanuit de Rif naar Europa vertrekt snel toe. Beweerd wordt dat het de ongeschreven regels van het onderhandelingsspel zijn.

Bij de grenspost van Beni Ensar in zijn de regels duidelijk. Die stroomt op deze zomerdag over van de toeristen, maar zit potdicht voor onwelkome gasten.

    • Koen Greven