‘Het echte probleem is dat er niet méér apps zoals Facebook zijn’

Interview Nir Eyal

Hij helpt apps verslavend te maken maar zijn dochter mag niet op Facebook. ‘Mensen hebben een eigen verantwoordelijkheid.’

Illustratie Tomas Schats

„Het probleem is niet dat sommige bedrijven er zo goed in zijn om ons in hun apps te zuigen”, zegt Nir Eyal. „Het is veel erger dat heel veel andere software ontzettend slecht is. Denk aan de interacties die je hebt met software van lokale overheden, kleine bedrijven: die apps en sites zijn afschuwelijk. Het echte probleem is dat er niet méér apps zo aantrekkelijk als Facebook zijn!”

De Israëlische Eyal (38) is de bekendste ‘gewoontevormer’ van Silicon Valley. Hij populariseerde allerlei methodes uit de psychologie en uit verslavende industrieën zoals casino’s, om appgebruikers zo vaak mogelijk terug te lokken. Hij schreef er het boek Hooked over, dat al jaren geldt als belangrijke handleiding voor programmeurs en techbedrijven bij het ontwerpen van pushmeldingen en subtiele algoritmische beloningssystemen. Hij organiseert jaarlijks de conferentie The Habit Summit in Silicon Valley waar bijna alle grote techbedrijven bij zijn.

Heeft u ooit spijt gehad van hoe goed techbedrijven erin zijn geworden om mensen verslaafd te maken?

„Ik werk niet voor industrieën die ik niet goed vind, gokbedrijven, de drankindustrie of voor cannabisbedrijven. Ik werk alleen voor bedrijven die het leven van mensen verbeteren.”

Tellen de grote techbedrijven nog als bedrijven die het leven van mensen beter maken? Facebook is toch verwikkeld in flink wat schandalen.

„Elke nieuwe technologie heeft slechte aspecten. Ik heb Facebook niet gemaakt. Ik gebruik Facebook als voorbeeld om andere bedrijven te leren hoe ze hun producten aantrekkelijk en engaging kunnen maken. Er kunnen best problemen zijn met datamisbruik. Interessante vraag. Niet mijn expertisegebied. Er kunnen best problemen zijn met monopolies. Interessante vraag. Maar ook daar ben ik geen deskundige in.”

De verslavende werking is wel uw expertisegebied. En mede doordat producten zo verslavend zijn, kunnen deze bedrijven zoveel data verzamelen en zo machtig worden.

„We overdrijven enorm. Als ik veel chocola eet, zeggen we dat het verslavend is. Als ik te veel tv kijk, ben ik verslaafd. Als ik te veel op Facebook zit; oh mijn god, ik ben verslaafd! Ze hebben mijn brein gekaapt! Totale onzin. Ja, sommige mensen raken verslaafd. Aan allerlei soorten rotzooi. Alles wat helpt om een bepaalde pijn te verlichten, kan verslavend werken. Maar we zijn niet ineens allemaal verslaafd aan sociale media of smartphones.”

Lees ook: ‘Google wil je brein zo lang mogelijk vasthouden’

„Er schuilt bovendien een gevaar in mensen vertellen dat ze verslaafd zijn gemaakt. Dan zijn ze namelijk ineens ook niet meer zelf verantwoordelijk voor hun eigen gedrag. ‘Zij doen het me aan. Het is die grote boze Mark Zuckerberg’. Maar als jij die app deïnstalleert, kan Zuckerberg niets meer doen. Je hebt daar zelf een verantwoordelijkheid in.”

Geldt dat ook voor kinderen?

„Ik zou mijn 9-jarige dochter niet een gin en tonic laten bestellen in een bar. Ik zou haar ook niet elk programma op tv laten kijken.”

Mag ze op Facebook?

„Niet op deze leeftijd, absoluut niet! Het mag nu niet eens van Facebook zelf, zo jong. Maar zelfs als ze al een tiener zou zijn. Je kunt niet zomaar elke nieuwe technologie aan je kinderen geven, de deur uitlopen en hopen dat het goed komt. Kijk, net zoals met alle andere producten: als je doorhebt dat een app of site niet goed is voor jou of je kind: dan stop je met het gebruik. Onderneem actie. Als je je adem inhoudt en wacht totdat Facebook er wat aan gaat doen, dan zul je stikken.”

U vindt het te makkelijk om naar de tech-bedrijven te wijzen?

„Al het verslavende gedrag begint van binnen. Als je zoveel op je smartphone zit omdat je wilt ontsnappen aan pijn of eenzaamheid, dan komt het daardoor en niet door je smartphone. Als je veel op Facebook zit omdat je gek wordt van je kinderen, of omdat je vrouw saai is of omdat je werk niet leuk is, dan is dat niet de schuld van Facebook.”

“Al het verslavende gedrag begint van binnen”

„De meerderheid van smartphone-gebruikers neemt nooit de moeite om zijn notificatie-instellingen te wijzigen. Dat is gestoord. Hoe kun je nou klagen over hoe afleidend technologie is als je nog nooit je meldingen hebt uitgezet? Er is ook allerlei handige technologie om de negatieve kanten van technologie te verzachten. Elke dag tussen half zes en half zeven ’s avonds geef ik mezelf een uur om op Facebook en YouTube te kijken: mijn vaste sociale media-tijd. Heerlijk. Ik spreek vrienden, ik vind het leuk. Maar ik wil er niet de hele dag op zitten dus gebruik ik een app op mijn computer, Time Guard, die mijn toegang tot bepaalde sites reguleert.”

Dus u heeft soms zelf ook last van té verslavende technologie?

„Ja, ik heb ook momenten gehad waarop ik merkte dat ik te veel gebruik maakte van mijn smartphone en sociale media. Net zoals dat ik wel eens te veel tv kijk of te veel aan het gamen was. Maar niet alles wat misgaat in de wereld is de schuld van dat ene nieuwe ding. ‘De wereld is klote en dat komt door dat ene rare ding dat er vroeger nog niet was en nu wel. De bron van alle ellende’.”

„Kom op nou! Denk je dat als Facebook morgen verdwijnt, we dan allemaal weer Shakespeare gaan zitten lezen? De voordelen van deze techniek wegen overduidelijk op tegen de nadelen. De oplossing is niet: laten we technologie wegdoen. De oplossing is: laten we betere technologie bouwen!”

    • Wouter van Noort