Wie won het WK voetbal – Frankrijk of Afrika?

Nationale discussie

De Franse republiek veronderstelt kleurenblindheid. Maar op sociale media worden 14 Franse voetbalkampioenen geassocieerd met hun Afrikaanse wortels.

Franse spelers vieren hun overwinning op Kroatië in de WK-finale. Foto Petr David Josek/AP

Heeft niet Frankrijk maar Afrika het wereldkampioenschap voetbal gewonnen? Op sociale media circuleren al weken staatjes waarbij achter Franse spelersnamen vlaggetjes staan van Afrikaanse landen waar hun wortels liggen. „Afrika won de wereldcup”, juichte de Zuid-Afrikaanse komiek Trevor Noah maandag in The Daily Show. „Ze moeten zeggen dat dit het Franse team is, maar kijk naar die jongens: zo bruin word je niet in Zuid-Frankrijk.”

Dat schiet veel Fransen in het verkeerde keelgat. Het is „racisme” en getuigt van „identiteitsobsessie”, vond politicoloog Laurent Bouvet, een vertrouweling van oud-premier Manuel Valls. Ook de Franse ambassadeur in de Verenigde Staten, Gérard Araud, reageerde via Twitter geprikkeld. Wie Franse spelers een Afrikaanse identiteit oplegt, komt „tot dezelfde conclusie als extreem-rechts”, schreef hij. „Wie ben jij om te beslissen hoe leden van het Franse team zichzelf identificeren?” antwoordde de normaal terughoudende geopolitiekexpert François Heisbourg op een Amerikaanse tweet.

Kleurenblindheid

De Franse republiek veronderstelt nu eenmaal verregaande kleurenblindheid. Wie de Franse nationaliteit heeft, is Frans. Einde discussie. Terwijl het in Angelsaksische landen geaccepteerd is om met een dubbele identiteit door het leven te gaan, is dat in de Franse republikeinse ideologie direct verdacht.

Het is wezenlijk Frans om niet naar herkomst te kijken

Jean-Christophe Lagarde, centrum-rechts politicus

Dat zijn „tegengestelde benaderingen”, schreef Araud. Religie en identiteit zijn in Frankrijk officieel privé, Fransen kennen geen „hyphenated identity” (samengevoegde identiteit, zoals African-American) en „wortels zijn een individuele werkelijkheid”, verduidelijkte hij. „Het is wezenlijk Frans om niet naar herkomst te kijken”, zei centrum-rechts politicus Jean-Christophe Lagarde nadat de Venezolaanse president Maduro de Franse winst ook aan „Afrikaanse spelers” had toegeschreven.

Maar vooral in achterstandswijken wordt die veronderstelde onverschilligheid voor huidskleur niet zo gevoeld, reageerde de Franse activiste Rokhaya Diallo in The Washington Post. Daar zijn vooral gekleurde mensen slachtoffer van politiecontroles en is de werkloosheid onder mensen met minder „Frans” klinkende namen groot. Dat de Assemblée Nationale het woord „ras” uit de grondwet wil wegens gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing, noemt ze in dit licht „gevaarlijk”. Het wordt zo moeilijker racisme als belemmerende factor te zien, denkt ze.

Lees ook: De Fransen snakten naar een feestje

14 spelers met Afrikaanse wortels

Veertien van de 23 spelers in de Franse selectie hebben Afrikaanse wortels. Maar slechts twee van hen zijn niet in Frankrijk geboren. Allen zijn in Frankrijk opgeleid, vaak eerst bij clubs in de banlieue. Het succes van Les Bleus is daarom vooral het succes van het Franse systeem, opperde columnist Simon Kuper in de Financial Times. Daarvan profiteerden ook andere WK-selecties: acht spelers van zowel Marokko als Senegal en zelfs negen van Tunesië waren in Frankrijk geboren en getogen.

Die jongens zien er volgens mij niet allemaal uit als Galliërs. Maar het zijn Fransen, het zijn Fransen!

Barack Obama, ex-president van de VS

In een poging de polemiek te stoppen, twitterde verdediger Benjamin Mendy dinsdagavond opnieuw een lijstje met al zijn teamgenoten. Achter elke naam zette hij een Frans vlaggetje. „Opgelost”, schreef hij. „Kijk naar het Franse team dat net het WK heeft gewonnen”, zei ook de Amerikaanse ex-president Barack Obama dinsdag in Zuid-Afrika tot tevredenheid van de Franse critici. „Die jongens zien er volgens mij niet allemaal uit als Galliërs. Maar het zijn Fransen, het zijn Fransen!”

    • Peter Vermaas