Toch laten de Republikeinen Trump z’n gang gaan

Kritiek

Heel wat prominente Republikeinen veroordeelden het optreden van president Trump, maandag, in Helsinki. Maar de kans dat die ongekend harde kritiek gevolgen krijgt voor de president, is klein.

Paul Ryan, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, is een van Trumps partijgenoten die kritiek heeft op diens optreden in Helsinki. Foto Pete Marovich/EPA

Moord en brand schreeuwden Republikeinen in het Congres na de uitspraken van president Donald Trump, maandag op de persconferentie met de Russische president Poetin in Helsinki. Van Senator John McCain tot de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Paul Ryan – heel wat prominente Republikeinen veroordeelden Trumps optreden als „een tragische fout”, „schandalig” of „gênant”.

Op de persconferentie trok Trump, voor het oog van de wereld, de eensluidende conclusie van zijn inlichtingendiensten in twijfel dat de Russen zich in de Amerikaanse verkiezingen mengden. De Amerikaanse president leek meer waarde te hechten aan de ontkenningen van Poetin.

Volg alle belangrijke ontwikkelingen rondom Trump: Het woordje ‘niet’ ontbrak in Helsinki, beweert Trump

De kans dat de ongekend harde kritiek van zijn partijgenoten gevolgen krijgt voor Trump is evenwel klein. De critici die het hardst van leer trokken zullen niet nog een termijn in het Congres doorbrengen – John McCain is doodziek, andere kritische Republikeinen zijn niet herkiesbaar.

Daarnaast leert de recente geschiedenis dat Trumps partijgenoten wat betreft die Russische inmenging terughoudend zijn met maatregelen. Zo hebben ze geen wetten aangenomen die beïnvloeding van de komende Congresverkiezingen van november kan tegengaan. Ze stelden zich niet eensgezind pal op achter de conclusie van de inlichtingendiensten. Evenmin brachten ze een wetsvoorstel in stemming dat bescherming zou bieden aan speciaal aanklager Robert Mueller, die contacten tussen Trumps entourage en aan het Kremlin gelieerde Russen onderzoekt. Trump suggereerde al eens dat hij de macht heeft zich van Mueller te ontdoen.

Diepe polarisatie

Als het gaat om Muellers onderzoek komt dat vooral voort uit de diepe polarisatie in Washington. Trump ziet het onderzoek als een poging van de Democraten zijn presidentschap te ondermijnen. Republikeinen in het Congres die loyaal zijn aan Trump delen die mening. Ze doen daarom hun uiterste best de legitimiteit van Muellers onderzoek te ondermijnen – ten koste van de rechtsstaat.

Geholpen door tv-zender Fox News vestigen ze bijvoorbeeld steeds de aandacht op de door Mueller ontslagen FBI-agent Peter Strzok, die in e-mails zijn afkeer van Trump liet blijken – dit zou een aanwijzing zijn dat ook Mueller partijdig is.

Afgelopen vrijdag werd Strzok onderworpen aan een tien uur durende ondervraging in het Congres, waarbij Democraten zich tegenover de getuige verontschuldigden en Republikeinen hem schreeuwend aanvielen.

Naarmate Muellers onderzoek duurt en zich uitbreidt, wordt ook de weerstand groter. Volgens nieuwssite Politico circuleert er in het Huis van Afgevaardigden een resolutie die vraagt om het ontslag van onderminister van Justitie Rod Rosenstein, de superieur van Mueller. Een nieuwe onderminister zou Mueller dan kunnen ontslaan. Leden van de radicale Freedom Caucus stuurden maandag een brief aan de interne waakhond van Justitie: Rosenstein zou onderzocht moeten worden wegens wanbeleid.

Eerder al strenge sancties

Het Congres is eensgezinder en voortvarender geweest in zijn reacties op het conflict in Oekraïne, de Russische annexatie van de Krim, en de aanslag met zenuwgas op de Russische ex-spion Sergej Skripal en diens dochter in het Verenigd Koninkrijk. Het kondigde strenge sancties af tegen hooggeplaatste Russen en tegen Russische bedrijven en zette zestig diplomaten uit – dit alles volgens Amerikaanse media zeer tegen de zin van Trump.

Ook als straf voor de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen zijn sancties afgekondigd. Dit voorjaar trok het Congres daarnaast 380 miljoen dollar (325 miljoen euro) uit om de vaak archaïsche stemsystemen te beveiligen. Het geld wordt verdeeld over de staten, die er alle weer andere systemen op na houden, wat goede beveiliging bemoeilijkt.

Maar als het gaat om verdere ontmoediging van buitenlandse pogingen tot beïnvloeding, zijn Republikeinen dan weer laks. Zeker twee wetsvoorstellen die de transparantie van politieke online-advertenties zouden bevorderen, verzandden al in de beginfase. Drie keer stemden de twee Republikeinen in de vier-koppige Federale Kiescommissie tegen een richtlijn die buitenlandse politieke donaties transparanter zou maken.

Ondertussen hamert Dan Coats, hoofd van de Amerikaanse inlichtingendiensten, er voortdurend op dat het gevaar allerminst geweken is. „De waarschuwingslichten knipperen weer”, zei Coats vrijdag nog over cyberdreigingen. „De digitale infrastructuur die dit land stut wordt aangevallen.” Eerder dit jaar waarschuwde Coats in de Senaat dat Rusland de midterms als een potentieel doelwit ziet, „een kans om de VS sociaal en politiek verder te splijten”.

Fundamentele verschuiving

Het gebrek aan actie komt zeker niet alléén voort uit politieke polarisatie die het partijbelang (het Congres voor de Republikeinen behouden), voorrang geeft boven het landsbelang (buitenlandse inmenging tegengaan). De Republikeinse terughoudendheid als het om Rusland gaat is het gevolg van een fundamentele verschuiving die binnen de Republikeinse partij plaatsvindt.

Lees ook de analyse Trumps Europa-tour: Trump zet de wereld op zijn kop

Lang waren de neoconservatieven dominant in de partij, die de nationale veiligheid en het verspreiden van democratische waarden hoog hielden: zij zagen het onvrije Rusland als een belangrijke antagonist van de VS. Inmiddels, zo analyseerde politicoloog Peter Beinart vorig jaar in The Atlantic, zijn het in het kielzog van de Tea Party en Trump de maatschappelijk/cultureel conservatieven die domineren. Zij voelen zich juist aangetrokken tot de autoritaire, patriarchale en cultureel homogene samenleving die Poetin voorstaat.

Dat blijkt behalve uit Trumps openlijke bewondering voor Poetin ook uit de houding van gewone Republikeinen. Volgens onderzoeksbureau Pew stonden Democraten en Republikeinen in 2015 in vergelijkbare percentages (71 respectievelijk 73 procent) afkerig tegenover Rusland. Dat is sindsdien uiteen gegroeid. Vorig jaar zomer had nog 16 procent van de Democraten een gunstig beeld van Rusland. Onder Republikeinen was dat percentage juist gegroeid, naar 41 procent.

    • Maartje Somers