Zwemmen is ‘gewoon niet waarvoor de rivier is ingericht’

De zomer van 2018 Met het zomerse weer loopt het aantal verdrinkingen op. Rivierzwemmen verbieden gaat niet, dus zet de politie in op ontmoediging.

Ook op de Maas kan zwemmen gevaarlijk zijn. Agenten surveilleren op het water bij Maasbommel. Foto’s Rien Zilvold

Tussen de appelgaarden en uiterwaarden wurmt de rivier zich een weg naar zee. Als de rijnaken en containerschepen voorbij zijn geschoven, klotst het water van de Waal over de strandjes. Op de politieboot klimt gebiedsagent Laura Sijbrant uit het vooronder. „Hé Martin, hoe schrijf jij een drenkeling eigenlijk weg in het register?”

„Niet-natuurlijke dood”, antwoordt haar collega Martin van de Kamp. „En dan onder privé-ongeval: verdrinking.”

Van de Kamp (61) heeft er in zijn veertig dienstjaren „zeker vijftig” langs zien komen. Vorige maand was het hier nog raak: een Poolse man van 47, verdronken bij een zwempartij, precies op de plek waar een jaar eerder een 13-jarige Syrische jongen onder water verdween.

Een exact cijfer is moeilijk vast te stellen. Het CBS telde in 2016 86 ‘accidentele verdrinkingsdoden’ binnen Nederland, van wie er 41 omkwamen in zee, meertjes en rivieren. Zeker is dat het fors minder is dan in 1950 – toen verdronken ruim 500 mensen – maar sinds 1990 niet is afgenomen.

Niet elke rivierdrenkeling is een zwemmer, benadrukt Van de Kamp. Soms gaat het om zelfdoding, moord of een van dek gevallen matroos. Een enkele keer heb je een hobbyvisser met een borrel op die een vriend in nood achterna duikt. „Die vriend komt veilig terug, de redder gaat kopje onder. Die vind je dan drie weken later en 50 kilometer verder terug bij Boven-Hardinxveld.”

Dat politie en Rijkswaterstaat een nieuwe campagne op recreatiezwemmers richten, komt omdat daar veel te winnen is. Een moordzaak is recherchewerk, binnenschippers dragen vaker een reddingsvest. Het zijn de recreanten wier bewustzijn van de gevaren achterblijft, zeggen Van de Kamp en Sijbrant. Helemaal als de rivier bij warm weer lonkt: met een mooie zomer rekenen ze op één slachtoffer per week.

Foto Rien Zilvold

Verrassing

De dreiging schuilt in de verrassing. Vooral de Waal is door zijn snelle stroming en kolkende kribben een grillige gastheer. Ben je niet gewend aan de temperatuurwisselingen en diepteverschillen, dan laat je je zo overrompelen, zegt Erik van Herk, zoekcoördinator bij de politie en gezagvoerder op de boot.

Ook is het stukken drukker op het water. „Vroeger kon je hier tussen de sleepstomers heen en weer zwemmen. Met die zesbaksduwboten nu is dat een ander verhaal.” Kijk maar naar die schepen, die wervelingen, die golfslag: zwemmen is „gewoon niet waarvoor de rivier is ingericht”.

Buitenlandse kinderen verdrinken volgens het CBS significant vaker: Vluchteling ziet gevaren water niet

Een gemene deler onder de slachtoffers is er niet. Afgelopen week verdronken onder anderen een Slowaak in een meertje bij Roermond en een 19-jarige asielzoeker in de IJssel bij Kampen. Wie niet in Nederland opgroeit, mist volgens Van Herk de gewenning aan het water. „Dan onderschat je het gevaar.” Maar het is geen probleem voor niet-Nederlanders alleen. Van alle verdrinkingsdoden tussen 2010 en 2016 had 73 procent een Nederlandse achtergrond.

Ook hier schiet die ‘gewenning’ er soms bij in, zegt Van Herk. Schoolzwemmen sterft uit, en met particuliere lessen ben je voor een A-diploma snel 500 euro kwijt. Steeds minder kinderen halen alle zwemdiploma’s, constateerde de Reddingsbrigade twee jaar geleden. Dat baart Van Herk zorgen: „Als je dan toch met je gezin wil zwemmen, ga je dan naar het Tikibad of kies je voor een gratis strandje langs de rivier? De mensen die zo’n afweging maken, zijn dezelfden die de zwemlessen overslaan.”

maasbommel waterpolitie foto rien zilvold. Foto Rien Zilvold

Alleen in de vaargeul is zwemmen verboden: daarop staat een boete van 150 euro. Op een algeheel zwemverbod zit volgens Van de Kamp niemand te wachten: „Onuitvoerbaar. Je kunt niet op elk strandje patrouilleren.” Bovendien begrijpt de gebiedsagent – „ik ben niet geboren, maar te water gelaten” – de aantrekkingskracht van de rivier goed. Hij zeilt, zwemt, heeft zelf ook heel wat uurtjes aan de Waaloevers doorgebracht. „Tot hier”, zegt hij met zijn hand bij de knie, „maar niet verder.” Op beperkte schaal verbieden werkt volgens Van de Kamp evenmin: dat geeft mensen de illusie van veiligheid. „Dan krijg je juist meer zwemmers.”

Ontmoediging

Daarom kiezen politie en Rijkswaterstaat voor ontmoediging en preventie. Er is een flyer gemaakt die op de gevaren en boetes wijst en via sociale media wordt verspreid. Een Poolse vertaling verschijnt dit jaar en wordt, net als een Arabische versie, in de omgeving van de grote rivieren verspreid. Gemeenten langs de rivieren hebben zich achter het ontmoedigingsbeleid geschaard. Van de Kamp: „Het komt in een stroomversnelling.”

„We gaan niet zwemmen hoor”, bezweert het stelletje dat over een hek klimt om een Waalstrandje te bereiken. Zij zwemt nooit in de rivieren, hij stopte er een aantal jaar geleden mee. Terwijl de Waal zo mooi is, en steeds schoner. „Alleen als je kramp hebt, ja, dan ben je de lul.”

    • Rik Rutten