Obama valt Trumps ‘politiek van de sterke man’ aan

Barack Obama was in een toespraak in Johannesburg hard over de houding en het beleid van zijn opvolger. „Die politiek probeert ieder instituut te ondermijnen dat democratie betekenis geeft.”

Obama tijdens zijn toespraak bij de viering van de 100-jarige verjaardag van Nelson Mandela. Marco Longari/AFP Photo

Niet een keer nam Barack Obama dinsdagmiddag de naam van zijn opvolger Donald Trump in zijn mond. Maar op een podium ver van de Amerikaanse hoofdstad Washington, in een ijskoud Johannesburg, ingericht ter ere van de honderdste verjaardag van zijn inspiratiebron Nelson Mandela, verbrak hij wel degelijk zijn stilzwijgen dat hij in acht hield sinds zijn terugtreden in 2016. Hij opende een niet mis te verstane aanval op het narratief van Trump en het tijdperk van wat Obama noemde „de politiek van de sterke man”.

Lees ook over de ontmoeting tussen Trump en Poetin: Schouder aan schouder

„Die politiek probeert ieder instituut te ondermijnen dat democratie betekenis geeft”, sprak Obama tegenover een publiek van 15.000 toeschouwers, onder wie de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa en Mandela’s weduwe Graca Machel. Obama sprak van „vreemde en onzekere tijden” waarin „de politiek van angst en boosheid” met een ongekende snelheid terrein wint en feiten niet langer tellen. „Maar je moet in feiten geloven. Zonder feiten kun je niet samenwerken. Als ik zeg dat ik hier op een podium sta en iemand anders zegt dat ik op een olifant sta dan wordt het wel erg moeilijk om samen te werken.”

Miljonairs

Terwijl Obama de aanval opende op een egoïstische wereldwijde elite, werd hij op het podium geflankeerd door Zuid-Afrikaanse zakenmensen die sinds de vrijlating van Mandela miljonairs werden. Patrice Motsepe en ook president Ramaphosa werden steenrijk door hun belangen in onder meer de mijnbouw. „Sommigen zeggen dat ik als voormalig president van de Verenigde Staten ook tot die club ben toegetreden. Ik geef toe dat ik soms verbaasd ben over hoeveel geld ik heb. Maar hoeveel meer kun je eten, hoeveel groter kan je huis nog zijn? Genoeg is genoeg.”

Obama pleitte in tijden van Trump voor een ander narratief, de vertelling die volgens hem begon met het vallen van de Berlijnse Muur in 1989 en kort daarna de vrijlating van Nelson Mandela. „Herinneren jullie die tijd waarin de krachten van verandering niet te stoppen leken. Stokoude haatgevoelens verkruimelden voor onze ogen.” Obama waarschuwde tegen cynisme. De kwart eeuw van optimisme die vooraf ging aan het opkomende populisme kan volgens Obama alleen worden gered door de jeugd. „Aan jullie is de boodschap: blijf geloven. Blijf je uitspreken. Iedere generatie heeft de kans om zijn eigen wereld te vormen. Dit is de tijd waarin je warm moet lopen.”

Angstige tijd

Sinds de dood van Nelson Mandela in 2013 organiseert zijn stichting ieder jaar een lezing, die normaliter nog niet een derde van het publiek trekt. Sommige toeschouwers waren speciaal vanuit de Verenigde Staten overgekomen. „Ik ben vanuit New York gevlogen toen ik hoorde dat hij zou spreken. Dit is een angstige tijd voor Amerikaanse burgers. Toen ik hem weer hoorde spreken dacht ik: hij is nog steeds mijn president”, zegt consultant Evita Robinson. „Hij noemde Trump niet, maar we wisten precies wat hij bedoelde”, zegt de Zuid-Afrikaanse Michelle Green-Thompson.

    • Bram Vermeulen