Opinie

Laat hoogbegaafden excelleren

Stop de normaalcultus, betogen en .

Pagina uit Codex Urbinas, een manuscript van Leonardo da Vinci. Foto: Ciro Fusco/EPA

Hoogbegaafden worden nogal eens weggezet als zielige mensen die niet kunnen meekomen. Recent nog in de radiorubriek Spraakmakers van 25 juni. Daarin horen we dat tweederde van deze groep „kampt met problemen” en „worstelt”. De Volkskrant checkte vergelijkbare berichten eerder al dood, zoals dat eenderde werkloos thuis zit en slechts 16 procent universitair geschoold is.

Je zal het maar zijn, klinkt het alom. Terwijl de samenleving juist baat heeft bij knappe koppen in wetenschap, kunst en bedrijfsleven. Waarom dan zo negatief? Twee factoren spelen een grote rol. Ten eerste, de industrie van coaching en ‘hulp’. Denk aan het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen, dat meewerkte aan de NPO-uitzending. Hoogbegaafdheid lijkt een verdienmodel. Rugzakjes in het onderwijs, UWV-bijdragen aan werkgevers.

Van oudsher hebben wij een afkeer van mensen die met hun hoofd boven het maaiveld uitsteken

Ten tweede grijpt de problematisering van hoogbegaafden terug op onze cultuur. Van oudsher hebben wij een afkeer van mensen die met hun hoofd boven het maaiveld uitsteken. Wie handelt naar zijn intelligentie, is al snel arrogant. Hoogbegaafden irriteren, tenzij ze hun talent als handicap uitdragen. Weliswaar durven steeds meer hoogbegaafden hun collega’s te informeren, maar toch: de cultuur zit diep.

Hoe anders gaan we om met voetbaltalent. Wie een aardig balletje kan trappen, wordt gescout en krijgt de juiste begeleiding om de top te bereiken. Zowel voetballer als samenleving heeft daar plezier van: zie de feestvreugde bij het WK. Stel dat zo’n talent van jongs af aan was ingepeperd dat hij zich moet inhouden, zich niet zo moet uitsloven, normaal moet doen…

Kortom, beter om hoogbegaafdheid niet zo te problematiseren. We hebben een cultuur nodig waarin al het talent, ook IQ, wordt gezien als waarde voor ons allen. Meer nog dan nu kunnen we hoge intelligentie benutten voor innovaties en onorthodoxe oplossingen. Neem een voorbeeld aan het Franse Airbus, waar de oprichting van ‘My gifted network’ door hoogbegaafde werknemers meteen verwelkomd werd. Franse bedrijven als energieconcern EDF en spoorwegconcern SNCF tonen ook belangstelling voor dat idee. Nederland kan hierin niet achterblijven. Benut hoogbegaafden, problematiseer hen niet.