Opinie

    • Gideon Rachman

De leer van Donald Trump – consequent, radicaal en slecht

In de politiek van deze president zit wel degelijk logica, meent . Hij ontdekte vier beginselen.

President Trump en president Poetin in Helsinki, 16 juli 2018. Foto Alexey Nikolsky/EPA

Sinds het einde van WOII is het Amerikaanse establishment opmerkelijk eensgezind over de buitenlandse politiek. Republikeinen én Democraten stonden achter een netwerk van bondgenootschappen en veiligheidsgaranties waarin de VS het voortouw namen. Kennedy, Reagan, de Bushes en Clintons – allen meenden dat het in het belang van de VS was om overal naar vrijhandel en democratie te streven.

Trump heeft de bijl gezet in die eensgezindheid. De president breekt zo radicaal met gevestigde principes dat vele critici zijn denkbeelden verwerpen als het product van een gestoorde geest. Een vergissing. Er is een leer van Trump in opkomst met innerlijke logica. Aan deze benadering liggen vier beginselen ten grondslag.

  1. Economie eerst

    Vanaf zijn inhuldigingstoespraak, waarin hij zich opwond over het ‘bloedbad’ en de ‘verroeste fabrieken’, goot Trump zijn ‘making America great again’ in economische bewoordingen. Daarin richt hij zich op landen die volgens hem een buitensporig handelsoverschot met de VS hebben.

    Bij die nadruk op handel en economie vervaagt het onderscheid tussen bondgenoten en tegenstanders – de landen die een groot handelsoverschot met Amerika hebben zijn vaak ook belangrijke veiligheidspartners, zoals Japan en Duitsland. Daarom noemde Trump de EU deze week een vijand. Vanuit zijn gezichtspunt van ‘economie eerst’ twijfelt hij aan de waarde van de traditionele veiligheidsallianties, want in wezen ziet hij die als een subsidie aan economische tegenstanders.

  2. Landen, geen instellingen

    De meeste voormalige presidenten hebben van tijd tot tijd hun onvrede geuit over internationale instellingen als de VN, de Wereldhandelsorganisatie en de G7. Maar Trump tilde deze bezwaren naar een hoger plan. Hij beschouwt internationale instellingen als bolwerken van ‘politieke correctheid’ inzake thema’s als klimaatverandering. Hij heeft veel liever een-op-een met andere landen te maken, dan kan Amerika het voordeel van zijn omvang uitbuiten. Multilaterale instellingen waarin de VS kunnen worden weggestemd, kunnen maar het beste vermeden worden. De ‘internationale rechtsorde’ die door vorige presidenten zorgvuldig werd gekoesterd, wordt door de regering-Trump doelbewust ondergraven.

  3. Cultuur, geen waarden

    Alle naoorlogse Amerikaanse presidenten, zelfs de ultra-realist Richard Nixon, zagen het als hun rol om bepaalde universele waarden hoog te houden. Ook al konden critici van de VS gemakkelijk wijzen op inconsequenties en incidentele hypocrisie bij de Amerikaanse bevordering van democratie en mensenrechten, de retorische betrokkenheid was een centraal onderdeel van de Amerikaanse benadering.

    Trump toonde daarentegen zeer weinig belangstelling voor bevordering van democratie of mensenrechten. Zijn opvatting van het Westen berust niet op gedeelde waarden, maar op cultuur of zelfs ras. Vandaar zijn preoccupatie met immigratie, die hij als de ware bedreiging van het Westen ziet. Op zijn reis naar Europa heeft hij dit standpunt maar weer eens herhaald, waarbij hij stelde dat immigratie ‘heel slecht is voor Europa, daardoor verandert de cultuur’.

  4. Belangensferen

    Trump gelooft niet in universele waarden en regels. Hij kan dan ook veel gemakkelijker het idee aanvaarden dat de wereld te verdelen is (of behoort te zijn) in informele ‘invloedssferen’ waarin grote mogendheden als de VS, Rusland en China elk hun regio beheersen. De Amerikaanse president heeft deze gedachte nooit expliciet onderschreven. Maar hij heeft er wel op gezinspeeld, met zijn suggestie dat de Krim een natuurlijk onderdeel van Rusland is – en met zijn veelvuldige vraagtekens bij de waarde van de Amerikaanse mondiale allianties.

    Door Trumps enthousiasme voor de omgang met sterke leiders, zoals Xi Jinping van China en Vladimir Poetin van Rusland, kan hij ook de neiging krijgen om geschillen op te lossen als een president-directeur die een markt verdeelt met een concurrerend bedrijf. De vraag welke waarden de Chinezen of Russen in hun regio proberen te verspreiden, is voor Trump niet van belang.

    Het Amerikaanse establishment in de buitenlandse politiek is uiteraard ontsteld over deze radicale breuk met de heilige principes die al tientallen jaren worden gehuldigd. Maar er is best reden om met een frisse blik te kijken naar een politiek die na 1945 onder heel andere omstandigheden is vormgegeven. In die tijd woedde de Koude Oorlog en waren de Verenigde Staten economisch onbetwistbaar oppermachtig.

    Lees ook: Democraten en Republikeinen vernietigend over optreden Trump

    Het probleem is dat Trumps beleid niet alleen radicaal is. Het is ook gevaarlijk en moreel dubieus. Amerika heeft bondgenoten nodig. Wie het stelsel van bondgenootschappen onder Amerikaanse leiding ondergraaft en naar ‘invloedssferen’ streeft, bevordert de uitbreiding van de Chinese en Russische invloed.

    Ook als de regering-Trump zich alleen bekommert om de Amerikaanse economische belangen, is dat geen goed idee. Eerdere generaties Amerikaanse beleidsmakers zagen in dat veiligheid en economische belangen nauw met elkaar verweven zijn – en niet tegenover elkaar staan. Ook heeft Trump een zeer simplistisch beeld van de Amerikaanse economische belangen, waarin het alleen om een handelsoverschot lijkt te gaan.

    En ten slotte is er nog de morele kant. Veel mensen zullen de teloorgang betreuren van een Amerika dat zich wil inzetten voor de goede zaak. In de Koude Oorlog en de jaren nadien was het van belang dat de overheersende wereldmacht een land was dat in de bevordering van politieke en economische vrijheid geloofde. De hele wereld zal een prijs betalen als dat voorbij is.

  5. Vertaling: Rien Verhoef
    • Gideon Rachman