Wat je allemaal met 27 houten blokjes kunt doen

Wiskundige kunst

Kunstenaar Edith Cohen bouwde een installatie met de mogelijke variaties van de 27 blokken van een kubus. „Dit is pure wiskunde.”

In de statige directiekamer staat een grote tafel vol witte, kleine blokjes die allerlei rechthoekige figuurtjes vormen. Ze tellen is onbegonnen werk en bovendien onnodig: in rijen van 24 bij 50 bestaat dit werk uit 1.200 vormen die op hun beurt zijn opgebouwd uit 17.000 houten blokjes in totaal. Geen enkele figuur is hetzelfde. Het is pure wiskunde. Met wat verbeelding herken je een ministad met straten volgens een damboordpatroon.

We staan in de oude bestuurskamer van de University College van Rotterdam, voor het werk Eén Model van de Utrechtse kunstenaar Edith Cohen. Ze is gefascineerd door kubussen en structuren, maar ook door handenarbeid en het afwijkende. Ze vroeg zich af hoeveel verschillende variaties je kan maken met de 27 blokken waaruit een kubus bestaat. Cohen begon vorig jaar in oktober aan het werk. „Ik ben er helemaal door gegrepen en hou niet meer op”, zegt ze.

Al snel werd duidelijk dat er gigantisch veel variaties zijn. Daarom maakte Cohen Eén Model als een installatie die bestaat uit drie delen. Ze plakte eigenhandig 1.200 figuurtjes – haar favoriete variaties – aan elkaar. Haar broer Arjeh Cohen, emeritus hoogleraar wiskunde, maakte de toelichting bij die figuren. Ten slotte is er ook een videosimulatie die de 1,5 miljoen verschillende mogelijkheden toont, samengesteld door de decaan van de University College Rotterdam, professor Maarten Frens. „We delen alle drie dezelfde fascinatie voor patronen en herhaling.”

Naast de blokkentafel staat het televisiescherm van Frens waarop in snel tempo de 1,5 miljoen mogelijke variaties verschijnen. Die wilde Cohen dus eerst allemaal maken. „Maar dan zou ik heel mijn leven bezig zijn. Ook financieel is het niet te doen. Van al die blokjes kan ik al twee huizen kopen.” De ‘film’ van Frens helemaal uitkijken, kost je 32 uur. Na de laatst mogelijke figuur – de volwaardige kubus – begint de simulatie opnieuw. „Maarten en ik zijn van plan een dagje te gaan zitten om de film volledig te bekijken. Ik vind dat schoonheid.”

Cohen krijgt van veel bezoekers de opmerking dat ze de 1,5 miljoen figuren evengoed met behulp van een 3D-printer kan maken. „Maar daar vind ik niets aan. Ik stel liever mijn huis open om samen met anderen de blokken aan elkaar te plakken”, zegt Cohen. Het liefste ziet ze haar werk binnenkort tentoongesteld in het Stedelijk Museum van Amsterdam. „Maar Museum Voorlinden mag ook. Ik ga dit niet thuis neerzetten, hoor.”

‘Eén Model’ is nog tot 3 september (van 9u tot 18u) te zien in de oude bestuurskamer van Erasmus University College in Rotterdam.
    • Marthe Saelens