OM staakt zoektocht naar anonieme klager bij VU

Plagiaat

Door een klacht van een anonymus werd plagiaat en onzorgvuldige bronvermelding ontdekt. De klager is niet gevonden.

Vrije Universiteit van Amsterdam Foto: Koen van Weel/ANP

Het Openbaar Ministerie is er na tweeënhalf jaar onderzoek niet in geslaagd om de identiteit te achterhalen van een anonieme klager (NN) die de Vrije Universiteit in mei 2013 attent maakte op „onzorgvuldigheden” in het proefschrift van econoom Karima Kourtit. De integriteitscommissie-Drenth concludeerde indertijd dat er sprake was van plagiaat en onzorgvuldige bronvermeldingen, waarna Kourtit haar proefschrift mocht herschrijven. In de zomer van 2014 diende de anonymus ook een klacht in over mogelijke datamanipulatie in werk van (onder anderen) Kourtit en haar promotor Peter Nijkamp en maakte alle aanklachten openbaar. Kourtit deed daarna aangifte van smaad en laster, maar de politie liet weten geen kans te zien om NN te vinden. Na een procedure van Kourtit gelastte het gerechtshof Arnhem justitie eind 2015 om alsnog strafvervolging in te stellen tegen NN vanwege mogelijke smaad en laster en grondiger onderzoek te doen naar diens identiteit. Kourtit droeg zelf gegevens aan waarmee justitie NN zou kunnen vinden via de universitaire provider Surfnet, maar dat spoor liep dood. Ook een rechtshulpverzoek aan de Verenigde Staten om de identiteit te achterhalen via een door NN gebruikt anoniem Yahoo-adres leverde niets op. Het OM Midden-Nederland laat weten dat de rechter-commissaris het dossier-NN nu „na zeer uitgebreid en zorgvuldig” onderzoek heeft gesloten. Kourtit was niet bereikbaar voor commentaar.

Zelfplagiaat

Met de sluiting van het dossier is na vijf jaar een eind gekomen aan een reeks verwikkelingen die door NN’s klachten in gang werden gezet. Daarbij was ook Kourtits toenmalige promotor Peter Nijkamp betrokken, coauteur van veel hoofdstukken in haar proefschrift. De commissie-Drenth legde de verantwoordelijkheid daarvoor deels bij Nijkamp, omdat zij zich „waarschijnlijk heeft gevoegd naar de werkwijze van haar promotor”. De VU liet het oeuvre van Nijkamp vervolgens door de commissie-Zwemmer analyseren op hergebruik van eigen teksten zonder bronvermelding (zelfplagiaat). Deze commissie oordeelde dat de overlap met eerdere eigen publicaties bij Nijkamp „zodanige vormen [had] aangenomen dat sprake is van een Questionable Research Practice (QRP), twijfelachtige onderzoekspraktijk”. Twee publicaties van Nijkamp, waarvan een samen met Kourtit, werden door een wetenschappelijk tijdschrift teruggetrokken vanwege zelfplagiaat. Een derde onderzoekscommissie van de VU vond geen bewijs voor datamanipulatie in werk van Kourtit en Nijkamp.

De VU werd zelf op de vingers getikt door het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit voor het in behandeling nemen van anonieme klachten. De rechtbank veroordeelde de VU tot betaling van €7500 euro schadevergoeding aan Kourtit, omdat de universiteit haar naam in mei 2013 onnodig had geopenbaard in twee persberichten over de klacht van NN.

Kourtit en Nijkamp zijn tegenwoordig verbonden aan de Jheronimus Academy of Data Science, een samenwerking van Tilburg University en de TU Eindhoven, de provincie Noord-Brabant en de gemeente Den Bosch.

    • Frank van Kolfschooten